चाबहिः/चाबहिलबाट खास्ती (बौद्ध) जाने बाटोको दायाँ पट्टिको अन्दाजी ३-४ वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रको ऐतिहासिक नाउँ मैजुबहाः/ मैजुबहाल हो । बहाः/बहिः (बहाल/बहिल) को अर्थ बौद्ध बिहार हो । बौद्ध बिहार त खै कता छ वा छैन थाहा छैन (कसैलाई थाहा भए कृपया भन्नुहोला) । तर अहिले प्रवेशमार्ग (मूल बाटो) को गेटको अगाडि "मैजु वहाल मार्ग" लेखिएको छ भने सोही गेटको पछाडि "मैजु वहाल टोल" । सबैभन्दा उदेक लाग्दो चाहिँ उक्त बहाः/टोलको अर्को भागमा रहेको अर्को गेटमा "मैजु फाँट मार्ग" लेखिएको छ । "बहाः"लाई "फाँट"ले प्रतिस्थापन गर्न खोजिएको देखिन्छ ।
नेवाःले बनाएका ऐतिहासिक प्रतिमा, मन्दिर, बिहार, आदिमात्र नभई स्थानविशेषका नाउँहरू परिवर्तन गर्नुको नियत त्यसस्थान अतिक्रमण र अबौद्धकरण गर्ने देखिन्छ । नेवाः सभ्यतामाथिको प्रहार त भइ नै हाल्यो । केही वर्षअघिदेखि त डोजेरको समेत प्रयोग हुन थालेको छ ।
नेपालमण्डलको नेवाः जाति र बौद्ध धर्मको सभ्यता अनि पहिचान कसरी परिवर्तन गर्ने प्रयास हुँदैछ भन्ने एउटा उदाहरण हो यो । अर्को उदेकलाग्दो कुरा त अचेल स्वनिगः (काठमाडौं उपत्यका) मै विभिन्न गैह्रनेवाः थरका टोल, गाउँ, मार्ग, आदि राखिएका छन् । तर उनीहरूलाई नै नेवाः अनि बौद्ध शव्दसँग "एलर्जी" देखिन्छ । नेपालभाषामा एउटा संस्थासमेत दर्ता गर्न नमान्ने मानसिकता भएकाहरू समेत नेवाः भूमिमै बस्न रुचाउँछन् ।
धासा धाल धाइ, हामी मूलवासीहरू मातृभाषामा धेरै अल्झियौं, अल्झ्याइयौं, अलमल्याइयौं । एउटा जातिका लागि भाषा महत्त्वपूर्ण अवश्य छ, तर यसैमा हाम्रो धेरै शक्ति-स्रोत खर्चिनु बुद्धिमानी नहोला । नेपालभाषाको क्षेत्रमा काम गर्नुहुने अग्रजहरू पनि हुनुहुन्छ । आजको प्रविधिको युगमा भाषा बचाउने अनेक उपाय छन् । आजको दिनमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय भनेको हाम्रो भूमि, धरोहर हुँदै गएको छ, जहाँ हाम्रो पूर्खाले नेवाः सभ्यता ठड्याए, जहाँ आजसम्म नेवाः सभ्यता जीवित छ । तर पछिल्लो समय हाम्रो भूमिमाथि नै मनपरि हुँदैछ, लुछाचुँडि हुँदैछ । हाम्रा धरोहरहरू अनेक किसिमले अतिक्रमण हुँदैछन् । यस्ता विषयमा नेवाः, गैह्रनेवा, बौद्ध, अबौद्ध, स्वदेशी, विदेशी सबैले ध्यान दिनु अनि सच्याउनु वा सच्चिनुपर्ने देखिन्छ । Credit : Pusparaj Ranjitkar
Samaya Chakra
चाबहिः/चाबहिलबाट खास्ती (बौद्ध) जाने बाटोको दायाँ पट्टिको अन्दाजी ३-४ वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रको ऐतिहासिक नाउँ मैजुबहाः/ मैजुबहाल हो । बहाः/बहिः (बहाल/बहिल) को अर्थ बौद्ध बिहार हो । बौद्ध बिहार त खै कता छ वा छैन थाहा छैन (कसैलाई थाहा भए कृपया भन्नुहोला) । तर अहिले प्रवेशमार्ग (मूल बाटो) को गेटको अगाडि "मैजु वहाल मार्ग" लेखिएको छ भने सोही गेटको पछाडि "मैजु वहाल टोल" । सबैभन्दा उदेक लाग्दो चाहिँ उक्त बहाः/टोलको अर्को भागमा रहेको अर्को गेटमा "मैजु फाँट मार्ग" लेखिएको छ । "बहाः"लाई "फाँट"ले प्रतिस्थापन गर्न खोजिएको देखिन्छ ।
नेवाःले बनाएका ऐतिहासिक प्रतिमा, मन्दिर, बिहार, आदिमात्र नभई स्थानविशेषका नाउँहरू परिवर्तन गर्नुको नियत त्यसस्थान अतिक्रमण र अबौद्धकरण गर्ने देखिन्छ । नेवाः सभ्यतामाथिको प्रहार त भइ नै हाल्यो । केही वर्षअघिदेखि त डोजेरको समेत प्रयोग हुन थालेको छ ।
नेपालमण्डलको नेवाः जाति र बौद्ध धर्मको सभ्यता अनि पहिचान कसरी परिवर्तन गर्ने प्रयास हुँदैछ भन्ने एउटा उदाहरण हो यो । अर्को उदेकलाग्दो कुरा त अचेल स्वनिगः (काठमाडौं उपत्यका) मै विभिन्न गैह्रनेवाः थरका टोल, गाउँ, मार्ग, आदि राखिएका छन् । तर उनीहरूलाई नै नेवाः अनि बौद्ध शव्दसँग "एलर्जी" देखिन्छ । नेपालभाषामा एउटा संस्थासमेत दर्ता गर्न नमान्ने मानसिकता भएकाहरू समेत नेवाः भूमिमै बस्न रुचाउँछन् ।
धासा धाल धाइ, हामी मूलवासीहरू मातृभाषामा धेरै अल्झियौं, अल्झ्याइयौं, अलमल्याइयौं । एउटा जातिका लागि भाषा महत्त्वपूर्ण अवश्य छ, तर यसैमा हाम्रो धेरै शक्ति-स्रोत खर्चिनु बुद्धिमानी नहोला । नेपालभाषाको क्षेत्रमा काम गर्नुहुने अग्रजहरू पनि हुनुहुन्छ । आजको प्रविधिको युगमा भाषा बचाउने अनेक उपाय छन् । आजको दिनमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय भनेको हाम्रो भूमि, धरोहर हुँदै गएको छ, जहाँ हाम्रो पूर्खाले नेवाः सभ्यता ठड्याए, जहाँ आजसम्म नेवाः सभ्यता जीवित छ । तर पछिल्लो समय हाम्रो भूमिमाथि नै मनपरि हुँदैछ, लुछाचुँडि हुँदैछ । हाम्रा धरोहरहरू अनेक किसिमले अतिक्रमण हुँदैछन् । यस्ता विषयमा नेवाः, गैह्रनेवा, बौद्ध, अबौद्ध, स्वदेशी, विदेशी सबैले ध्यान दिनु अनि सच्याउनु वा सच्चिनुपर्ने देखिन्छ ।
Credit : Pusparaj Ranjitkar
6 months ago | [YT] | 2