Bikalpa

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ: ସମାନତା ଓ ଏକତାର ବିଜୟ ଉତ୍ସବ

ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ ପଛରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ରହିଛି, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରମିକ। ଶ୍ରମ ହିଁ ଭଗବାନ ଏହି ମହାନ୍ ବାଣୀକୁ ପାଥେୟ କରି ଜଣେ ଶ୍ରମିକ ନିଜର ଝାଳ ବୁହାଇ ସମାଜକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ବାସଯୋଗ୍ୟ କରିଥାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ମେ’ ମାସ ପହିଲା ତାରିଖକୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ବା ମେ’ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିବସଟି କେବଳ ଏକ ଛୁଟିଦିନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଅଧିକାର, ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଐତିହାସିକ ସଂଘର୍ଷର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ପାଳନର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଘର୍ଷମୟ ଏବଂ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ। ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ସମୟରେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ କାମ କରିବାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ନଥିଲା ଓ ଜଣେ ଶ୍ରମିକକୁ ଦିନକୁ ୧୨ରୁ ୧୬ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରି ୧୮୮୬ ମସିହା ମେ’ ୧ ତାରିଖରେ ଆମେରିକାର ଚିକାଗୋ ସହରରେ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରମିକ ଆଠ ଘଣ୍ଟା କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଦାବିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଚିକାଗୋର ହେ-ମାର୍କେଟ୍ ଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ ଓ ପୋଲିସ ଗୁଳି ଚାଳନାରେ ଅନେକ ଶ୍ରମିକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ସେହି ଶହୀଦ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଚରଣ କରି ୧୮୮୯ ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ସମ୍ମିଳନୀରେ ମେ’ ୧ ତାରିଖକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଗଲା।

ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ କରି ୧୯୨୩ ମସିହା ମେ’ ୧ ତାରିଖରେ ମାଡ୍ରାସ ଠାରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲା। ଲେବର କିଷାନ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନର ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେହି ଦିନ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତରେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ନାଲି ପତାକା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଛି। ଶ୍ରମିକ ଦିବସ କେବଳ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ବିଜୟର ଦିନ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ସମାଜରେ ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ। ଏହି ଦିବସ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାଯ୍ୟ ଅଧିକାର ଯଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ, ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରୀ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଏ। ସମାଜରେ କୌଣସି କାମ ଛୋଟ ନୁହେଁ ଏବଂ ଜଣେ ରାସ୍ତା ସଫା କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାରଖାନାରେ କାମ କରୁଥିବା ବୈଷୟିକ କର୍ମଚାରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରମିକ। ଏହି ଦିବସ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରମକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଏ ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନେ ଏକଜୁଟ ହେଲେ ନିଜର ଦାବି ହାସଲ କରିପାରିବେ, ଏହା ହିଁ ମେ’ ଦିବସର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା।

ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନେ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି। ଭାରତରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଶ୍ରମିକ ଅସଂଘଠିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଚାକିରି ସୁରକ୍ଷା ବା ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ନଥାଏ। ଆଜି ବି ଅନେକ କୋମଳମତି ଶିଶୁ ନିଜର ଶୈଶବକୁ ହରାଇ ବିଭିନ୍ନ ବିପଜ୍ଜନକ ସ୍ଥାନରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ସାମାଜିକ ଅଭିଶାପ। ସେହିଭଳି ସମାନ କାମ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍ ମଜୁରୀ ମିଳିଥାଏ। ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ବୃଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଯନ୍ତ୍ରର ଆଗମନ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଶ୍ରମିକ ନିଜର ଜୀବିକା ହରାଇବାର ଭୟରେ ରହିଛନ୍ତି। ଭାରତ ସରକାର ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଓ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ମାତୃତ୍ୱ ସୁବିଧା ଅଧିନିୟମ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଶ୍ଚିତ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ଯୋଜନା ଏବଂ ଇ-ଶ୍ରମ ପୋର୍ଟାଲ। ଏହି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଜୀବନଧାରଣର ମାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଆଜିର ଉପଭୋକ୍ତାବାଦୀ ଦୁନିଆରେ ଆମେ ସୁନ୍ଦର ଅଟ୍ଟାଳିକା, ଭଲ ରାସ୍ତା ଏବଂ ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଛେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପଛରେ ଥିବା ସେହି କଠିନ ପରିଶ୍ରମୀ ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିଯାଉଛେ। ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ଆମକୁ ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ନାୟକମାନଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ଉନ୍ନତି ହେଲେ ହିଁ ଦେଶର ଉନ୍ନତି ସମ୍ଭବ। ଯେଉଁ ହାତ ସମାଜ ଗଢ଼େ, ସେହି ହାତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ପରିଶେଷରେ, ଶ୍ରମିକ ଦିବସ କେବଳ ବର୍ଷକରେ ଦିନଟିଏ ପାଳନ କରିବାର ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି। ଆମକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେବାକୁ ହେବ ଯେ, ଆମେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ସେମାନଙ୍କର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଏବଂ ଏକ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜ ଗଠନ କରିବା ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରମର ମୂଲ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଆକଳନ କରାଯିବ। ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସ୍ୱେଦରେ ଭିଜିଥିବା ଏହି ମାଟି ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ସେତେବେଳେ ପରିଶୋଧ କରିବ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଟି ଶ୍ରମିକ ମୁଣ୍ଡ ଟେକି ସମ୍ମାନର ସହ ବଞ୍ଚିପାରିବ। ଏହି ଦିବସ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ନିଷ୍ଠା ବିନା ଏକ ବିକଶିତ ସମାଜର କଳ୍ପନା ଅସମ୍ଭବ। ସେଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ମୁଖ୍ୟଧାରାରେ ସାମିଲ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାଯ୍ୟ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ।

2 weeks ago | [YT] | 0

Bikalpa

ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ: ନିୟମର ଜାଲରେ ମାନବିକତା ବନ୍ଦୀ । କାହା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା?

କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ପାଟଣା ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମାଳିପସି ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ‘ବ୍ୟାଙ୍କ କେସ୍’ ବା ‘କଙ୍କାଳ କାଣ୍ଡ’ ସାରା ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଦେଶରେ ଏକ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ଖବର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଏହି ଘଟଣାଟି କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସହାୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ଜଟିଳତା ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତାର ଅଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି। ଡିଆନାଳି ଗାଁର ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡା ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ମୃତ ଭଉଣୀ କାଲରା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଜମା ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚରମ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ, ତାହା ମାନବିକତାର ଏକ କରୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଗରିବ ଏବଂ ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନେ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ କିଭଳି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏହି ଘଟଣା ତାହାର ଏକ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ।

ଘଟଣାର ମୂଳ କାରଣ ଥିଲା ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଜମା ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା। ଜିତୁଙ୍କ ଭଉଣୀ କାଲରାଙ୍କ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରେ ପ୍ରାୟ ୧୯,୩୦୦ ଟଙ୍କା ଜମା ରହିଥିଲା। ଜିତୁ ସେହି ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ ହେଁ ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ମାଗିଥିଲେ। ଜଣେ ସାଧାରଣ ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ଏହି ସବୁ ଦସ୍ତାବିଜ କିଭଳି ହାସଲ କରାଯାଏ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଜିତୁଙ୍କର କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା। ବ୍ୟାଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ‘ପ୍ରମାଣ’ ମାଗୁଥିବାରୁ ଜିତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟ ଏବଂ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ପରିଶେଷରେ, ଭଉଣୀର ମୃତ୍ୟୁର ‘ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରମାଣ’ ଦେବା ପାଇଁ ଜିତୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ହୃଦୟବିଦାରକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କ କବର ଖୋଳି ତାଙ୍କର କଙ୍କାଳ ବାହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଅସ୍ଥିଶେଷକୁ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ଚାଲି ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ବ୍ୟାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଙ୍କାଳଟିକୁ ରଖି ସେ ନିଜର ଟଙ୍କା ପାଇବା ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଘଟଣାର ଭିଡିଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭାଇରାଲ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚାରିଆଡୁ ସମାଲୋଚନାର ସୁଅ ଛୁଟିଥିଲା।

ଘଟଣାଟି ଅଧିକ ଗୁରୁତର ହେବାରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ପୋଲିସ ତୁରନ୍ତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ। ପୋଲିସ କଙ୍କାଳଟିକୁ ନିଜ ଜିମାକୁ ନେବା ସହ ଜିତୁଙ୍କୁ ବୁଝାସୁଝା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ସେହି କଙ୍କାଳର ସମ୍ମାନଜନକ ପୁନଃ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଅତି ତତ୍ପରତା ଦେଖାଇ ମାତ୍ର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ଲିଗାଲ ହେୟାର ସାର୍ଟିଫିକେଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ୧୯,୩୦୦ ଟଙ୍କା ଜିତୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଥିଲା। ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ସେମାନେ କେବଳ ସରକାରୀ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଥିବା ଅଭାବ ଏହିଭଳି ଏକ ଅଘଟଣର କାରଣ ସାଜିଥିଲା।

ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣା ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସାଧାରଣ ଲୋକଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ଏବଂ ସରକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହଇରାଣ ହେବା ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ କେନ୍ଦୁଝରର ଏହି ଘଟଣା ସବୁ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଇଛି। ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମୌଳିକ ସରକାରୀ ସେବା ପାଇବାରେ କେତେ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଟଙ୍କା ପାଇଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଭଉଣୀର ଶବକୁ କବରରୁ ଖୋଳି ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଆଣିବା ଘଟଣା ଆମ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟତାକୁ ପଦାରେ ପକାଇଛି। ଏଥିପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ନିୟମକୁ ଅଧିକ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଜରୁରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

2 weeks ago | [YT] | 3

Bikalpa

ଅଲିଭା ଶିଖା ଆଶା ଭୋସଲେ: ସଂଗୀତ ଜଗତରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ ସ୍ଵରର ଯାଦୁଗରୀ

ସଂଗୀତ ଆକାଶର ଏକ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅସ୍ତ ଘଟିଛି। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଗାୟିକା ଆଶା ଭୋସଲେଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ ସହ ଭାରତୀୟ ସଂଗୀତ ଜଗତରୁ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟିଛି। ପ୍ରାୟ ସାତ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ନିଜ କଣ୍ଠର ଯାଦୁରେ କୋଟି କୋଟି ହୃଦୟକୁ ଜିତିଥିବା ଆଶା ତାଇଙ୍କ ବିୟୋଗ କେବଳ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସମଗ୍ର ସଂସ୍କୃତି ଓ କଳା ଜଗତ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂରଣୀୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଏପରି ଏକ ଯାଦୁ ଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ସହ ଗଭୀର ଶୋକର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ସେ କେବଳ ଜଣେ ଗାୟିକା ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଜୀବନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଓ ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରତୀକ।

୧୯୩୩ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ ତାରିଖରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ସଂଗୀତଜ୍ଞ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଆଶା। ପିତା ପଣ୍ଡିତ ଦୀନାନାଥ ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କଠାରୁ ସଂଗୀତର କଠିନ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା ଆଶାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ପଥ ସହଜ ନଥିଲା। ପିତାଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ପରେ ପରିବାରର ବୋଝ କାନ୍ଧକୁ ନେବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସେ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱର ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ ଲତା ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ଏବଂ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା। ମାତ୍ର ସେ କେବେହେଲେ ଲତାଙ୍କ ଛାଇରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଁନଥିଲେ। ସେ ନିଜର ଏକ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଚପଳତା, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଭାବନାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ରହିଥିଲା।

ଆଶା ଭୋସଲେଙ୍କ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗାୟିକାଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ୍ କରିଥିଲା। ସେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୈଳୀର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ନିଜକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିନଥିଲେ। ଯଦି ସେ ‘ଉମ୍ରାଓ ଜାନ୍’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ “ଦିଲ୍ ଚିଜ୍ କ୍ୟା ହୈ” ଭଳି ଅତି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭିତ୍ତିକ ଗଜଲ୍ ଗାଇଥିଲେ, ତେବେ ଅନ୍ୟପଟେ “ଦମ୍ ମାରୋ ଦମ୍” ଭଳି ଅତି ଆଧୁନିକ ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଗୀତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଭରିଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଏତେ ନମନୀୟ ଥିଲା ଯେ ସେ ଯେକୌଣସି ଅଭିନେତ୍ରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ନିଜକୁ ବଦଳାଇ ପାରୁଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଗିନିଜ୍ ବୁକ୍ ଅଫ୍ ୱାର୍ଲ୍ଡ ରେକର୍ଡରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗୀତ ଗାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟିକା ଭାବେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ହିନ୍ଦୀ, ମରାଠୀ, ବଙ୍ଗଳା, ଗୁଜରାଟୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ୨୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ଗୀତ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରି ରଖିଛି। ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଂଗୀତରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଏକ ଭିନ୍ନ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଭରିଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ।

ସଂଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଆର.ଡି. ବର୍ମନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଯୋଡ଼ି ଭାରତୀୟ ସଂଗୀତ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଥିଲା। ତାଙ୍କର ସାହସିକ ଗାୟନ ଶୈଳୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଂଗୀତରେ ନୂତନ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାର ବାଟ ଦେଖାଇଥିଲା। ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ଓ ଦାଦାସାହେବ ଫାଲକେ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ସମ୍ମାନଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଥିଲା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭଲପାଇବା। ଆଶା ତାଇଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ଯେଉଁ ଯୌବନ ଓ ସତେଜତା ଥିଲା, ତାହା ତାଙ୍କୁ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରି ରଖିଥିଲା। ସେ ସର୍ବଦା ନୂତନତାକୁ ଆପଣେଇ ନେବାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସେ ଆଧୁନିକ ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ଓ କଳାକାରଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ କେବେ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରିନଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ କେବଳ ସଫଳତାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ। ଜୀବନରେ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୁଃଖ, ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ବିଫଳତା ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେହେଲେ ହାର୍ ମାନିନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହସହସ ମୁହଁ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲା। ସେ କେବଳ ଜଣେ ମହାନ କଳାକାର ନଥିଲେ, ଜଣେ ସଫଳ ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଗୃହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ରନ୍ଧାବଢ଼ା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅହେତୁକ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ‘ଆଶାସ’ ନାମକ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଗଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର ମୂଳ ସତ୍ତା ଅର୍ଥାତ୍ ସଂଗୀତକୁ କେବେ ବିସ୍ମୃତ ହୋଇନଥିଲେ।

ଆଜି ସେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଆମ ଗହଣରେ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଚିରକାଳ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିବ। ସେ ଏପରି ଏକ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଆଗାମୀ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ସଂଗୀତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ। ‘ବିକଳ୍ପ ନ୍ୟୁଜ୍’ ପକ୍ଷରୁ ଏହି କାଳଜୟୀ ସ୍ୱରର ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି। ଆଶା ତାଇ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱର ଆମକୁ ସର୍ବଦା ଜୀବନ ଜିଇଁବାର ନୂଆ ଆଶା ଦେଉଥିବ। ଭାରତୀୟ ସଂଗୀତର ସେହି ରୁପେଲୀ ପରଦାରେ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷରରେ ଲିଖିତ ହୋଇ ରହିବ। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ସାରା ଦେଶ ଆଜି ମ୍ରିୟମାଣ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସୁମଧୁର ସଂଗୀତ ଆମ ସ୍ମୃତିରେ ଅମର। ତାଙ୍କ ଆତ୍ମାର ସଦ୍‌ଗତି କାମନା କରିବା ସହ ଏହି ମହାନ କଳାକାରଙ୍କୁ ଶତ ଶତ ପ୍ରଣାମ। ସେ ଥିଲେ, ସେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସର୍ବଦା ନିଜ ସ୍ୱର ମାଧ୍ୟମରେ ଆମ ଗହଣରେ ରହିବେ।

1 month ago (edited) | [YT] | 4