Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#සත්_පුරුෂ_ජීවිතයක_පදනම_සමගිය_සාමය_හා_සදාචාරය.

අසහනකාරී සමාජයක් තුළ ස්වාමි-භාර්යා, මාපිය-දූදරු, පාලක-පාලිතයන්, සහෝදර-
සහෝදරියන් වශයෙන් පවුල හා සමාජය තුළ උද්ගත වන අරගලයන් සමාජය පුරා පැතිරී ඇත. නූතනයේ අප ශ‍්‍රී ලාංකිකයන් වශයෙන් මුහුණ දෙන ගැටලූ හා පෞද්ගලිකව එකිනෙකා අතර ඇති ගැටුම් හා අරගල හඳුනා ගැනීමට හා ඒවා නිරාකරණයට බුද්ධ දේශනා වඩාත් පහසු කරයි. ශ‍්‍රී ලංකාව
තුළ දිළිඳුබව හා ඒ හා සමගාමී සොරකම, මංකොල්ලකෑම වැනී විවිධ ප‍්‍රශ්න හා ගැටලූ පැන නැගී ඇත.
එසේම එකිනෙකාගේ පවුලේ සාමාජිකයන්ද විවිධ සතුන්ද දේපළද විනාශයට පත් කරමින් ජනවාර්ගික
ගැටලූ සමාජය පාලනය කරයි. මෙවැනි ලෞකික අරගල නතර කිරීමට බුදුසමයෙන් ලැබෙන මඟපෙන්වීම ප‍්‍රශස්තය. ශක්‍ය වංශකයෝත් කෝලිය වංශිකයෝත් රෝහිණි නදියේ ජලය බෙදා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් අරගලයක යෙදී සිටි අවස්ථාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ඉදිරිපත් වීම නිසා සිදුවෙන්නට ගිය මහත් වූ විනාශයක් වැලකුණේය. එසේ බුදුන් වහන්සෙගේ අවවාද පිළිනොගත් කොසඹෑ නුවර භික්‍ෂූන් අවසානයෙහි සිය වරද පිළිගෙන බුදුන් වහන්සේගෙන් සමාව ලබා ගත්හ.
මෙවැනි ශාසනික හා සමාජීය ගැටලූකාරී අවස්ථාවලදී එම අසහනකාරී පීඩාදයක තත්ත්වයන් දුරු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය අප සැමට බෙහෙවින් දැනෙයි. එනිසා තමාටත් අනුන්ටත් යහපතක් ඉටුවන ආකාරයෙන් උද්ගතවූ ගැටලූ විසඳා ගැනීමට කටුයුතු කිරීම බුදු දහමෙන් ඇගයීමට යොමු වූ අංශයයි.
එසේ කටයුතු කිරීමට හා සමගිය ගොඩනඟන කරුණු සයක් බුද්ධ දේශනාවෙහි දැක්වේ.

1.මෛත‍්‍රි සහගත කායික ක‍්‍රියාවල නිරතවීම,
2.මෛත‍්‍රි සහගත වචන භාවිතය,
3.මෛත‍්‍රි සහගත සිතිවිලිවල නිරතවීම,
4.තමාට ලැබෙන දේ තමා සමීපව ඇසුරු කරන්නන් අතර සමසේ බෙදා දීම,
5.සදාචාරත්මක දිවියක් ගෙවීම,
6.නිවැරදි ලෝක දෘෂ්ඨියක් මත පිහිටා ක‍්‍රියා කිරීම,
මෙම කරුණු අතර මුලින් දැක්වෙන කරුණු තුන මෛත‍්‍රි සහගත සිතිවිලි පදනම් කර ගෙන බිහි වේ. මෛත‍්‍රිය යනු සියලූ සත්වයන්ගේ යහපත පතන, දියුණුව කැමතිවන, තමා මෙන්ම අනුන් එක හා සමානව සිතන තත්ත්වයකි. එවැනි පසුබිමක සිතෙහි උපදින ධනාත්මක සිතිවිලි නිසා කායින්,
වචනයෙන් හා සිතෙන් යහපත කි‍්‍රයාවක ්ම සිදු වේ. එබඳු යහපත් කි‍්‍රයාවක් සිදුවන තැනක නරක දෙයට
අවස්ථාවක් නොමැත. ඒ අනුව පවුලේ සාමාජිිකයන්, අසල්වාසීන්, හිතවතුන්, අහිතවතුන් හා පොදුවේ
සියලූම දෙනා පිළිබඳව ධනාත්මක සිතිවිලි උපදවා ගෙන කටයුතු කරයි. එවිට ඔවුනොවුන් කෙරෙහි පි‍්‍රය
ඇසින් බලයි. දියුණුව ප‍්‍රාර්ථනා කරයි. එකිනෙකා දැකීම කැමති වේ. නිරතුරුව සිනාමුසු මුහුණින් යුතුව
ජීවත් වෙයි. මෙබඳු පරිසරයක ගැටුම්, අරගල, බෙදීම්, එකිනෙකා හඹාගෙන යම, හෙළාදැකීම වැනි පහත් සිතිවිලි හා ක‍්‍රියාවන්ට අවකාශයක් නොමැත.
තමාට ලැබෙන දේ තමා සමීපව ඇසුරු කරන්නන් අතර සමසේ බෙදා දීම හා බෙදා හදාගෙන කෑම සත්පුරුෂ ගුණ ධර්මයකි. රසවත් ආහාරයක් ලැබුණු විට දරුවන්, අසල්වාසීන්, හිතමිතුරන් හා
සේවකයන් සමග බෙදා ගෙන පරිභෝජනය කිරීම සත්පුරුෂ ගුණාංගයකි. එසේම ඔහුගේ ගුණගරුක බව හා අනතිමානී බව ප‍්‍රකට කරන ලක්‍ෂණයක්ද වේ. රසවත් ආහාරය තනිව භුක්ති විඳීම අසත්පුරුෂයාගේ
දුර්ගුණයකි; මසුරු කමකි. මෙය බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි දැක්වෙන මසුරු සිටාණන්ගේ කථාපුවත මෙනි.
මසුරු සිටාණන් කැවුම් කෑමට තමා තුළ වූ අධික ආශාව නිසාත් අධික ලෝභය නිසාත් වූ හාස්‍යජනක සිදුවීම් මාලාව ලෝභී චරිතයේ ආදීනව පිළිබඳ සමාජයට ආදර්ශයක් ලබා දෙයි. යම් නිවසක හෝ ආයතනයක හිමිකරු සතු නිර්ලෝභි බව, පරිත්‍යාගශීලීත්වය, සමාජිකයන් හා සේවකයන් පිළිබඳව උපන්
සුහදත්වය, පොදු ආකල්පය මැනවින් ප‍්‍රකට කරන ලක්‍ෂණයක් වශයෙන්ද සාමය හා සමගිය තහවුරු කරන ගුණයක් වශයෙන්ද මෙම කරුණ දැක්වේ. එහෙත් සාමාන්‍යයෙන් සිදුවන්නේ තමා අකමැති ආහාරයක් ලැබුණු විට බෙදා දීමත් රසවත් දෙයක් ලැබුණු විට තනිව භුක්ති විඳීමත්ය. බුදු සමයෙන්
නිර්දේශිත පුද්ගලයා තුළ එබඳු දුර්ගති ලක්‍ෂණ දක්නට නොලැබේ.
සදාචාරත්මක දිවියක් ගෙවීම සාමය හා සමගිය උදාකරන තවත් වැදගත් කරුණකි. යහපත් ගුණධර්මවලින් පෝෂණය වීමයි. ගුණධර්ම සිතාමතාම ඇති කර ගත යුතුය. මිනිසා අයහපතට පමුණුවන කරුණු ඇති වීම සාමාන්‍ය දෙයකි. ඒ අතර යමෙක් උත්සාහයෙන් හා වීර්යයෙන් වැරැද්දෙන් මිදී යහපතෙහි නිරතවීමට කටුයුතු කරන්නේ නම් ඔහු නොපිරිහෙයි. දියුණු වේ. ඔහු දිනෙන් දින
වැඩෙන පුරපක්‍ෂයෙහි සඳ මෙනි. ගුණවත් බව රැකගැනීමට උත්සාහය හා හික්මීම වැදගත් වේ. යමෙක් මොහොතක් ගුණවත් බවින ් පිරිහෙන්නේද ඊලඟ අවස්ථාවේදී එයට වඩා පිරිහෙයි. ඔහුට පිරිහීමට පහසුය. ඔහු අවපක්‍ෂයෙහි සඳ මෙන් පිරිහෙයි. යමෙක් මොහොතක් දියුණු වේද ඊලඟ මොහොතේ
තවත් දියුණු වේ. මෙසේ පුරපක්‍ෂයෙහි හෝ අවපක්‍ෂයෙහි හෝ සඳක් වීමේ වගකීම ඇත්තේ ඔබටය.
මෙසේ ගුණවත් බවින් පිරිපුන් පුද්ගලයා ජීවත්වන සමාජයෙහි සමගිය හා සාමය තහවුරු වේ.
සෑම විටම තමන්ගේ ඇසින් බැලීම ඉතාමත් වැදගත්ය. අනුන්ගේ අදහස්, ආකල්ප සිත්හි
දරාගෙන සමාජයෙහි මිනිසුන් දෙස බැලීම අහිතකරය. පූර්ව නිගමනවලට එළඹීමත් විවිධ පාටින් යුතු කණ්ණාඩි පැළඳ ගෙන ලෝකය දෙස බැලීමෙන් නිවැරදි ආකාරයෙන් සමාජය හා ඇසුරුකරන්නන්
ඇතිසැටියෙන් නොදකියි. එයින් අසමගිය හා සුහදත්වය බිඳි යාම සිදු වෙයි.මේනිසා යහපත්
ආකල්පයකින් හා යහපත් දැක්මක් ඇති කර ගැනීම ජීවිතයට ඉතාමත් වැදගත් වේ. අසුභවාදීව සෑම
දෙයක්ම දකින විට ජීවිතය පිරිහෙයි. සමාජය ඔහුව පිළිකුල් කරයි. මේනිසා සාමය, සතුට, සුහදත්වය සුරකින ආකල්ප වර්ධනය කිරීමට ඔබටත් සමාජයටත් යහපත ගෙන දෙයි.
මෙවැනි සත් චාරිත‍්‍ර ධර්ම දේව සමාජය තුළත් දේව සමාජයක් ඇති මිනිස් සමාජය තුළත් හා
දෙවියන් දෙවඟන් වෙසෙන නිවෙස්වලත් ක‍්‍රියාත්මක වන වේ. එවිට සාමය හා සමගිය ඇති කරයි. එයම අන්‍යොන්‍ය සුහදත්වයට හා නිවෙස දෙව් විමනක් වීමට මග පාදයි. මෙසේ සාමකාමි පවුලකින් යහපත් සමාජයක් ගොඩනැගිය හැකිවේ.

1 year ago | [YT] | 2

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#Liberation_According_to_Buddhism_:_A_Path_to_Ultimate_Freedom


Liberation, known as vimutti or nibbāna in Buddhism, is the ultimate goal of Buddhist practice. It refers to the cessation of suffering (dukkha) and the complete transcendence of samsaric existence. The Buddha taught that liberation is achieved through wisdom (paññā), ethical conduct (sīla), and mental development (samādhi), leading to the eradication of greed (lobha), hatred (dosa), and delusion (moha). This article examines the Buddhist concept of liberation, its theoretical foundation, and the practical means to attain it, drawing from the Pāli Canon and scholarly interpretations.

#The Concept of Liberation in Buddhist Thought

Buddhism presents liberation as the highest spiritual attainment. Unlike theistic religions that define liberation as union with God, Buddhism sees it as the cessation of suffering and the end of rebirth (saṃsāra). According to the Pāli Canon, the Buddha described nibbāna as “the unborn, the unconditioned, the deathless” (Udāna 8.3). It is beyond conceptualization and can only be realized through direct experience.
The doctrine of liberation is closely linked to the Four Noble Truths:

Dukkha: The reality of suffering and dissatisfaction in life.

Samudaya: The cause of suffering, which is craving (taṇhā).

Nirodha: The cessation of suffering, i.e., nibbāna.

Magga: The path leading to liberation, i.e., the Noble Eightfold Path (SN 56.11).

#Nibbāna as Negative and Positive Liberation

Scholars distinguish between two aspects of nibbāna:

Negative aspect: The cessation of suffering (dukkha-nirodha), described as an extinguishing of the fires of passion, hatred, and delusion (Itivuttaka 44).

Positive aspect: A state of ultimate peace, bliss, and freedom (vimutti-sukha). The Sutta Nipāta (SN 1.12) describes it as the "supreme bliss."

While some interpretations emphasize nibbāna as the absence of suffering, others highlight its positive aspect as an indescribable but real state of peace and fulfillment.

#The Path to Liberation

The path to liberation is systematically outlined in Buddhist teachings, particularly in the Noble Eightfold Path, which consists of three core disciplines:

#Ethical Conduct (Sīla)

Morality forms the foundation for mental and spiritual purification. It includes:

Right Speech (sammā-vācā): Speaking truthfully and avoiding harmful speech.

Right Action (sammā-kammanta): Abstaining from killing, stealing, and sexual misconduct.

Right Livelihood (sammā-ājīva): Earning a living without harming others.

Ethical discipline ensures a purified mind capable of deeper concentration.

#Mental Development (Samādhi)

Meditation is central to attaining liberation. The Buddha emphasized mindfulness (sati) and concentration (samādhi) as tools to overcome mental defilements.

Right Effort (sammā-vāyāma): Cultivating wholesome states of mind.

Right Mindfulness (sammā-sati): Maintaining awareness of body, feelings, mind, and mental objects (Satipaṭṭhāna Sutta, MN 10).

Right Concentration (sammā-samādhi): Developing deep meditative absorption (jhāna), leading to insight (vipassanā).

#Wisdom (Paññā)

Wisdom is the direct realization of reality, eliminating ignorance (avijjā).

Right View (sammā-diṭṭhi): Understanding the impermanent, unsatisfactory, and selfless nature of existence.

Right Intention (sammā-saṅkappa): Cultivating thoughts of renunciation, loving-kindness, and compassion.

Through wisdom, one perceives reality as it is, leading to detachment and eventual liberation.

#Stages of Liberation

Buddhism describes four progressive stages of liberation, corresponding to different levels of enlightenment (ariya-puggala):

Stream-entry (Sotāpanna): The first stage, where one eliminates wrong views and gains unshakable faith in the Dhamma.

Once-returner (Sakadāgāmi): The second stage, where sensual desire and ill will are weakened.

Non-returner (Anāgāmi): The third stage, where sensual desire and ill will are completely eradicated.

Arahantship (Arahant): The final stage, where all defilements are destroyed, and nibbāna is fully realized.

An Arahant is completely liberated and free from rebirth (punabbhava), attaining final nibbāna at death (parinibbāna).

#Comparative Perspectives on Liberation

#Theravāda and Mahāyāna Views

In Theravāda Buddhism, liberation is a personal achievement, primarily attained through monastic life. The arahant ideal is emphasized as the highest attainment.
Mahāyāna Buddhism, however, introduces the Bodhisattva ideal, where practitioners postpone personal nibbāna to help others achieve liberation. Bodhisattvas cultivate compassion (karuṇā) and wisdom (prajñā), aspiring for Buddhahood.

#Nibbāna and Nirvāṇa in Indian Thought

Buddhist nibbāna is often compared with Hindu mokṣa, the liberation from the cycle of rebirth (saṃsāra). However, while Hindu traditions often describe liberation as union with the divine (Brahman), Buddhism rejects the notion of a permanent self (anattā), seeing liberation as the cessation of clinging and craving.

#The Psychological and Philosophical Dimensions of Liberation

Buddhist liberation has significant psychological implications. Modern scholars like Ñāṇananda (1997) interpret nibbāna as the cessation of "cognitive proliferation" (papañca), which fuels suffering. Psychological studies also suggest that mindfulness and detachment, core aspects of Buddhist practice, contribute to mental well-being and freedom from stress (Gethin, 2004).
Philosophically, nibbāna challenges metaphysical dualities. It is neither existence nor non-existence, beyond conceptual categories (Nāgārjuna, Mūlamadhyamakakārikā). This apophatic (negative) approach aligns with Buddhist epistemology, which rejects speculative views about ultimate reality (MN 72).

#Conclusion

Liberation in Buddhism is a profound transformation involving ethical conduct, mental discipline, and wisdom. It is the cessation of suffering and the end of rebirth, realized through the Noble Eightfold Path. While different Buddhist traditions interpret nibbāna differently, they all emphasize the elimination of craving and delusion as the key to ultimate freedom. The concept remains relevant today, offering a framework for mental peace and spiritual fulfillment.

References

Bodhi, B. (2000). The Connected Discourses of the Buddha: A New Translation of the Saṃyutta Nikāya. Boston: Wisdom Publications.

Gethin, R. (2004). "On the Practice of Buddhist Meditation According to the Pali Nikāyas and Exegetical Sources." Buddhist Studies Review, 21(2), 197–216.

Ñāṇananda, N. (1997). Concept and Reality in Early Buddhist Thought. Kandy: Buddhist Publication Society.

Nāgārjuna. (c. 2nd century). Mūlamadhyamakakārikā. Trans. Garfield, J. (1995). New York: Oxford University Press.

Rhys Davids, T. W., & Stede, W. (1921). The Pali Text Society's Pali-English Dictionary. London: Pali Text Society.

Walshe, M. (1995). The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Dīgha Nikāya. Boston: Wisdom Publications.

Skip the Carousel

1 2

1 year ago | [YT] | 3

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#Ucchedavāda_and_Sassatavāda


The concepts of Ucchedavāda (Annihilationism) and Sassatavāda (Eternalism) are two extreme metaphysical views discussed extensively in Buddhist philosophy. These doctrines were prevalent in ancient India and are mentioned in several Buddhist texts, particularly in the Pāli Canon. The Buddha rejected both views as incorrect, emphasizing instead the Middle Way (Majjhimā Paṭipadā), which avoids extremes and aligns with the doctrine of Dependent Origination (Paṭicca Samuppāda). This paper provides a detailed academic analysis of Ucchedavāda and Sassatavāda, exploring their definitions, historical context, philosophical implications, and Buddhist critique.

Ucchedavāda (Annihilationism)

Ucchedavāda (Pāli: uccheda-vāda; Sanskrit: uccheda-darśana) is the belief that an individual ceases to exist after death. According to this doctrine, the self (atta) or consciousness (viññāṇa) is annihilated when the physical body perishes, leaving no continuity after death (Dīgha Nikāya 1.34; Majjhima Nikāya 22.14). Those who adhere to this view reject the notion of rebirth and moral consequences beyond this life.

Sassatavāda (Eternalism)

Sassatavāda (Pāli: sassata-vāda; Sanskrit: śaśvata-darśana) asserts that the self or soul (ātman) is eternal and persists beyond death. This view is closely associated with Hindu and Brahmanical traditions, which propose that an unchanging essence (ātman) transmigrates through cycles of rebirth (Saṃsāra) (Dīgha Nikāya 1.30). Sassatavāda maintains that the individual identity remains intact throughout different lifetimes, governed by karma.

Historical and Philosophical Context

The two views of Ucchedavāda and Sassatavāda were widely debated in the philosophical and religious landscape of ancient India. Various ascetic groups and philosophical schools endorsed these perspectives.

Ucchedavāda in Non-Buddhist Traditions

Ucchedavāda was predominantly associated with materialistic and skeptical schools such as the Lokāyata or Cārvāka tradition. The Cārvākas rejected concepts of rebirth, karma, and the afterlife, arguing for a materialistic and hedonistic approach to life (Bhattacharya, 2011, p. 67). Their belief system emphasized sensory perception as the only valid means of knowledge (pramāṇa) and dismissed metaphysical speculation.

Sassatavāda in Non-Buddhist Traditions

Sassatavāda found strong support in the Upanishadic and Vedāntic traditions, which posited an eternal, unchanging self (ātman) that is distinct from the body (Olivelle, 1998, p. 115). The Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (3.7.15) and Chāndogya Upaniṣad (6.8.7) describe this eternal essence, which persists beyond death and ultimately unites with Brahman, the supreme reality. This belief in an eternal self contrasts sharply with Buddhist Anattā (non-self) doctrine.

Buddhist Critique of Ucchedavāda and Sassatavāda

Buddhism strongly opposes both Ucchedavāda and Sassatavāda, considering them wrong views (micchādiṭṭhi) that lead to suffering (Dīgha Nikāya 1.30). The rejection of these extremes is a foundational principle of Buddhist thought.

Rejection of Ucchedavāda

The Buddha rejected Ucchedavāda because it denies kamma (karma) and vipāka (karmic consequences), which are essential for ethical accountability. If nothing persists after death, then moral responsibility loses meaning. The Alagaddūpama Sutta (Majjhima Nikāya 22) explicitly critiques annihilationism, emphasizing that the belief in complete cessation after death is a delusion. Instead, the Buddha teaches Dependent Origination, where consciousness continues through causal conditions (paccaya) rather than as a fixed entity (Bodhi, 2000, p. 248).

Rejection of Sassatavāda

Sassatavāda is rejected because it assumes an unchanging self, contradicting the core Buddhist doctrine of Anattā (non-self). The Buddha explains in the Anattalakkhaṇa Sutta (Saṃyutta Nikāya 22.59) that all five aggregates (pañcakkhandha) are impermanent and devoid of self (Ñāṇamoli & Bodhi, 1995, p. 276). The idea of an eternal soul leads to attachment (upādāna) and suffering, perpetuating the cycle of rebirth (saṃsāra).

Middle Way Approach: Dependent Origination (Paṭicca Samuppāda)

Instead of Ucchedavāda or Sassatavāda, the Buddha taught Paṭicca Samuppāda (Dependent Origination) as a balanced explanation of existence (Dīgha Nikāya 15). Dependent Origination describes how phenomena arise due to interdependent conditions, eliminating the need for either eternalism or annihilationism (Gethin, 1998, p. 153). The famous formula:
"When this exists, that exists; when this ceases, that ceases" (Imasmiṃ sati, idaṃ hoti; imasmiṃ asati, idaṃ na hoti)
demonstrates the impermanence and conditionality of all things, including consciousness.

Ucchedavāda and Sassatavāda in Contemporary Buddhist Thought

In modern Buddhist scholarship, the rejection of Ucchedavāda and Sassatavāda remains relevant, particularly in debates on consciousness and rebirth. Some contemporary materialist perspectives align with Ucchedavāda by denying post-mortem existence, while others hold quasi-Sassatavāda views by equating Buddhist rebirth with an enduring consciousness (Harvey, 2013, p. 56).
Prominent Theravāda scholars such as Walpola Rahula (1974) argue that the Buddhist concept of viññāṇa (consciousness) is neither annihilated nor eternal but functions through causal continuity. Meanwhile, Nāgārjuna’s Madhyamaka philosophy further refines this discussion, demonstrating the emptiness (śūnyatā) of both existence and non-existence (Garfield, 1995, p. 180).



Ucchedavāda and Sassatavāda represent two extreme views that the Buddha systematically refuted through his Middle Way approach. While Ucchedavāda negates ethical responsibility and denies rebirth, Sassatavāda upholds an unchanging self that contradicts the fundamental Buddhist doctrine of impermanence (anicca) and non-self (anattā). The doctrine of Dependent Origination provides a nuanced explanation of existence, avoiding both extremes. As Buddhist thought continues to engage with modern philosophical and scientific discourse, the relevance of these early debates persists in contemporary discussions on mind, self, and the nature of reality.

References

Bhattacharya, R. (2011). Studies on the Cārvāka/Lokāyata. Anthem Press.
Bodhi, B. (2000). The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṃyutta Nikāya. Wisdom Publications.
Garfield, J. (1995). The Fundamental Wisdom of the Middle Way: Nāgārjuna’s Mūlamadhyamakakārikā. Oxford University Press.
Gethin, R. (1998). The Foundations of Buddhism. Oxford University Press.
Harvey, P. (2013). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values, and Issues. Cambridge University Press.
Ñāṇamoli, B., & Bodhi, B. (1995). The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya. Wisdom Publications.
Olivelle, P. (1998). Upaniṣads. Oxford University Press.
Rahula, W. (1974). What the Buddha Taught. Grove Press.

Skip the Carousel

1 2

1 year ago (edited) | [YT] | 6

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#Expansion_of_Buddhism_from_India


Buddhism, founded by Siddhartha Gautama in the 5th–4th century BCE in ancient India, gradually expanded beyond its place of origin to become a global religion. Initially flourishing in India, it spread across Asia through trade, missionary efforts, and cultural exchanges. Over centuries, Buddhism adapted to diverse social, political, and cultural environments, giving rise to different schools and traditions. This essay examines the historical expansion of Buddhism, focusing on its spread to Sri Lanka, Central Asia, China, Southeast Asia, and beyond. It also explores the factors that contributed to its dissemination and transformation in different regions.

During the lifetime of the Buddha, his teachings primarily spread within the kingdoms of Magadha, Kosala, and other nearby regions. His disciples, known as the Sangha, played a crucial role in propagating his message. However, Buddhism’s expansion gained significant momentum during the reign of Emperor Ashoka (r. 268–232 BCE) of the Maurya Dynasty.
Ashoka, after witnessing the devastation of the Kalinga War, embraced Buddhism and became its greatest patron. He initiated extensive missionary activities, sending monks and scholars to various parts of India and beyond. The Third Buddhist Council, convened during his reign, aimed to purify the Sangha and organize Buddhist texts. Ashoka’s inscriptions, found across the Indian subcontinent, promoted Buddhist ethics and non-violence, reinforcing Buddhism's influence.
Despite its growth, Buddhism began to decline in India around the 7th–12th centuries CE due to factors such as Hindu revival movements, the rise of Bhakti traditions, and the destruction of monasteries by foreign invasions, particularly during the Islamic incursions. However, by this time, Buddhism had already established deep roots in many parts of Asia.

Buddhism in Sri Lanka

Sri Lanka was one of the first regions outside India to embrace Buddhism. According to historical records such as the Mahavamsa, Emperor Ashoka sent his son, Arahat Mahinda, to Sri Lanka during the reign of King Devanampiya Tissa (r. 247–207 BCE). Mahinda’s successful missionary work led to the conversion of the king and the establishment of Buddhism as the state religion.
Later, Ashoka’s daughter, Sanghamitta, brought a sapling of the Bodhi tree under which the Buddha attained enlightenment. This event further solidified Buddhist influence in Sri Lanka. The island became a major center for Theravāda Buddhism, preserving Pali scriptures and monastic traditions even when Buddhism declined in India. Over the centuries, Sri Lanka played a crucial role in spreading Theravāda Buddhism to Southeast Asia.

Expansion into Central Asia

Buddhism spread to Central Asia through trade routes, particularly the Silk Road, which connected India with China, Persia, and the Roman Empire. By the 2nd century BCE, Buddhist communities had emerged in regions such as Bactria, Gandhara, and Khotan.
Greek influence in Gandhara, a region in present-day Pakistan and Afghanistan, led to the development of Greco-Buddhism, which blended Hellenistic artistic styles with Buddhist themes. This period saw the creation of the first anthropomorphic representations of the Buddha, influencing later Buddhist art in China and Japan.
Buddhist monks, such as Lokaksema and Kumarajiva, played vital roles in translating Indian Buddhist texts into Central Asian languages. Monasteries along the Silk Road facilitated the transmission of Buddhist doctrines, art, and practices between India and China.

The Spread of Buddhism to China

Buddhism was introduced to China during the Han Dynasty (206 BCE–220 CE), primarily through trade and cultural exchanges along the Silk Road. The first recorded Buddhist missionaries arrived in China during the 1st century CE. Initially, Buddhism faced resistance, as it differed from native Confucian and Daoist traditions. However, by the 4th–6th centuries CE, it gained significant acceptance.
Chinese monks, such as Faxian (337–422 CE) and Xuanzang (602–664 CE), traveled to India to collect Buddhist scriptures and bring them back for translation. Their efforts led to the compilation of the Chinese Buddhist Canon. Different Buddhist schools, including Chan (Zen), Pure Land, and Tiantai, emerged in China, each adapting Buddhist philosophy to Chinese cultural and philosophical contexts.
Buddhism’s integration into Chinese society was facilitated by imperial support. During the Tang Dynasty (618–907 CE), Buddhism flourished, with grand monasteries and sculptures, such as the Longmen and Yungang grottoes, being constructed. However, in later centuries, Buddhist institutions faced persecution, especially during the anti-Buddhist campaigns of the late Tang period.

Buddhism in Korea and Japan

From China, Buddhism spread to Korea and Japan. It was introduced to Korea in the 4th century CE, during the Three Kingdoms period. Korean monks, such as Wonhyo and Uisang, played significant roles in developing Buddhist philosophy. The Korean Buddhist tradition later influenced Japan.
Buddhism reached Japan in the 6th century CE, brought by Korean monks and envoys. The religion gained royal patronage under Prince Shōtoku (574–622 CE), who promoted Buddhist teachings and built temples such as Hōryū-ji. Japanese Buddhism evolved into various schools, including Zen, Nichiren, and Shingon. Zen Buddhism, with its emphasis on meditation, significantly influenced Japanese culture, including art, tea ceremonies, and martial arts.

Buddhism in Southeast Asia

Buddhism spread to Southeast Asia through both overland and maritime routes. By the 3rd century BCE, Theravāda Buddhism had reached Myanmar, Thailand, Laos, and Cambodia through missionary efforts. Mahāyāna and Vajrayāna influences were also present in certain regions.
In Myanmar, Buddhism became the dominant religion by the Pagan Dynasty (11th–13th centuries CE). The construction of thousands of stupas in Bagan exemplifies the deep Buddhist influence in the region. Similarly, in Thailand, Theravāda Buddhism became state-sponsored, with strong ties to Sri Lankan traditions.
The Khmer Empire (9th–15th centuries CE) in Cambodia initially followed Hinduism but later embraced Mahāyāna and Theravāda Buddhism. The famous Angkor Wat temple complex, originally a Hindu site, was later converted into a Buddhist center.
Vietnam, influenced by both Indian and Chinese cultures, developed a unique blend of Mahāyāna and indigenous Buddhist practices. The spread of Buddhism in Southeast Asia was also aided by maritime trade networks linking India, Sri Lanka, and China.

The Decline of Buddhism in India and Its Global Influence

Despite its widespread expansion, Buddhism declined in India due to multiple factors. The resurgence of Hinduism, particularly the Bhakti movement, attracted popular support. Additionally, Islamic invasions during the 12th century led to the destruction of major Buddhist centers such as Nalanda and Vikramashila universities. By the 13th century, Buddhism had largely disappeared from its homeland, surviving only in isolated regions like Ladakh and the Himalayan belt.
However, Buddhism continued to thrive globally. In the modern era, Buddhism has experienced a revival in India through the efforts of figures like Anagarika Dharmapala and B.R. Ambedkar. Furthermore, Buddhist philosophy has influenced Western thinkers and spiritual movements. Today, Buddhism is practiced by millions worldwide, with vibrant communities in Asia, the West, and beyond.


The expansion of Buddhism from India was a complex historical process shaped by political, economic, and cultural interactions. From its origins in India, Buddhism spread to Sri Lanka, Central Asia, China, Korea, Japan, and Southeast Asia, adapting to diverse cultural environments. Although it declined in India, its legacy continues globally. The transmission of Buddhist teachings through trade routes, missionary efforts, and imperial patronage has made Buddhism one of the most enduring religious traditions in world history.

Skip the Carousel

1 2 3

1 year ago (edited) | [YT] | 9

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

Facing Difficulties Successfully Through Buddhist Teachings

University life is an exciting but challenging phase filled with academic pressures, financial struggles, personal relationships, and future uncertainties. Many students feel overwhelmed, stressed, or even hopeless at times. However, Buddhism offers a profound yet practical way to navigate difficulties with wisdom and resilience. By applying key teachings from the Pali Canon, students can develop inner strength, emotional balance, and a clear path to overcoming life’s struggles.

Understanding the Nature of Difficulties (Dukkha)

One of the core teachings of Buddhism is the reality of dukkha (suffering or unsatisfactoriness). The Buddha stated in the First Noble Truth:
"Birth is suffering, aging is suffering, death is suffering; sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are suffering." (SN 56.11)
Difficulties are a natural part of life. Whether it is failing an exam, struggling with relationships, or facing uncertainty about the future, every student will encounter challenges. Instead of seeing difficulties as personal failures, Buddhism teaches us to accept them as part of existence. This shift in perspective helps reduce frustration and self-blame, making it easier to move forward.

Reflection for Students:

Accept challenges as part of growth.

Instead of complaining, ask: "What can I learn from this?"

Developing Mental Strength through Right View (Sammā-diṭṭhi)

In the Noble Eightfold Path, the first factor is Right View—understanding reality as it is. This means seeing difficulties not as obstacles but as opportunities to develop wisdom and resilience.
In Dhammapada (Verse 277), the Buddha states:
"All conditioned things are impermanent."
Your stress, failures, and worries are temporary. A low grade does not define your intelligence, and a broken friendship does not mean you are unworthy. By cultivating anicca (impermanence), students can avoid despair and remain hopeful, knowing that difficulties will pass.

Reflection for Students:

Whenever facing a challenge, remind yourself: "This is temporary."

Avoid extreme emotional reactions by seeing difficulties as passing events.

Cultivating Inner Peace through Mindfulness (Sati)

Mindfulness (sati) is a powerful Buddhist practice that helps students stay calm and focused during difficult times. In the Satipatthana Sutta, the Buddha explains how mindfulness of body, feelings, and thoughts leads to liberation.
By practicing mindfulness, students can:

Reduce overthinking and anxiety.

Stay focused on solutions rather than problems.

Improve emotional regulation.

A practical technique is mindful breathing (ānāpānasati). When feeling stressed or overwhelmed, take a few deep breaths, focusing only on the inhale and exhale. This simple practice can immediately reduce anxiety and bring clarity.

Reflection for Students:

Practice mindful breathing for at least five minutes daily.

Observe your thoughts without getting carried away by emotions.

Overcoming Negative Thinking through Wise Effort (Sammā-vāyāma)

Many students suffer from self-doubt and negative thinking. The Buddha emphasized Wise Effort—the practice of replacing unwholesome thoughts with wholesome ones. In Dhammapada (Verse 42), he states:
"Whatever an enemy may do to an enemy, or a hater to a hater, a wrongly directed mind can do far worse."
Self-criticism, fear of failure, and overthinking can destroy confidence more than external difficulties. Instead of feeding negative thoughts, train the mind to focus on positive possibilities.

Reflection for Students:

Identify and challenge self-defeating thoughts.

Replace “I can’t do this” with “I will try my best.”

Building Emotional Resilience through Loving-Kindness (Mettā)

Difficulties often involve conflicts with others—friends, family, or professors. Holding on to anger or resentment can increase suffering. The Buddha taught mettā (loving-kindness) as a way to overcome anger and develop emotional strength.
In the Mettā Sutta, he advises:
"Just as a mother would protect her only child with her life, so too should one cultivate boundless love toward all beings."
Practicing mettā means replacing anger with understanding, and hatred with compassion. If a professor is strict or a friend betrays you, instead of holding grudges, see their actions as results of their own struggles. This perspective frees the mind from unnecessary suffering.

Reflection for Students:

When feeling anger toward someone, silently wish them peace and happiness.

Develop compassion by considering the struggles of others.

Finding Strength in Self-Discipline (Sīla)

University life can be full of distractions—social media, parties, procrastination. Many students struggle with self-discipline, which leads to stress when deadlines approach. In Buddhism, sīla (moral discipline) is the foundation for mental clarity and success.
The Buddha emphasized self-discipline in Dhammapada (Verse 183):
"Avoid evil, cultivate good, and purify the mind—this is the teaching of all Buddhas."
By practicing ethical conduct—avoiding harmful behaviors, being honest, and living mindfully—students can build a disciplined lifestyle that prevents unnecessary stress.

Reflection for Students:

Follow a daily routine with dedicated study hours.

Avoid distractions that waste time and energy.

Seeking Guidance through Wise Association (Kalyāṇa-mitta)

Facing difficulties alone can be overwhelming. The Buddha emphasized the importance of wise friends (kalyāṇa-mitta) who inspire and guide us on the right path. In SN 45.2, he states:
"Admirable friendship, admirable companionship, admirable camaraderie is actually the whole of the spiritual life."
Having supportive friends, mentors, or even spiritual teachers can make a significant difference. If struggling academically, seek guidance from seniors. If feeling emotionally down, talk to someone trustworthy.

Reflection for Students:

Surround yourself with people who uplift and motivate you.

Be open to learning from others’ experiences.

Letting Go of Attachment through Non-Clinging (Anattā)

A major source of suffering is attachment—to grades, recognition, relationships, or material success. The Buddha taught anattā (non-self), which means understanding that clinging to external things leads to suffering. In Dhammapada (Verse 221), he advises:
"Conquer anger by love, conquer evil by good, conquer the stingy by giving, conquer the liar by truth."
If a relationship ends, an exam goes badly, or an opportunity is lost, instead of despairing, practice non-attachment. This does not mean being indifferent but rather maintaining inner stability regardless of external situations.

Reflection for Students:

Do your best but don’t be overly attached to outcomes.

Accept life’s changes with an open heart.

Practicing Patience and Endurance (Khanti)

University students often experience frustration—slow progress, unfair situations, delayed results. The Buddha emphasized khanti (patience) as a great virtue. In SN 11.5, he states:
"Patience is the highest austerity."
Success does not come overnight. Whether learning a new skill, building a career, or overcoming personal struggles, patience ensures long-term growth.

Reflection for Students:

Trust the process; improvement takes time.

Stay consistent even when results are slow.

Conclusion: Transforming Difficulties into Strength

Difficulties are not meant to break you; they are meant to shape you. By applying Buddhist principles—mindfulness, wisdom, loving-kindness, self-discipline, and patience—students can develop a mindset that not only overcomes challenges but transforms them into opportunities for personal growth.
Whenever faced with hardship, remember the Buddha’s words in Dhammapada (Verse 160):
"One is one’s own refuge, who else could be the refuge?"

You have the inner strength to overcome any challenge. Face difficulties with wisdom, and you will emerge stronger than before.

Skip the Carousel

1 2

1 year ago | [YT] | 3

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#කුසල_අකුසල_සංකල්පයන්හි_ආචාර_විද්‍යාත්මක_අගය…


සදාචාරාත්මක වශයෙන් හරි වැරදි හා හොඳ නරක කවරේදැයි අපට දත හැකිය යන ආකල්ප බුදුසමය ස්ථිරව කියා සිටි. සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි වැදගත්කම පැහැදිලි කරන සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ සියලූ දෙනාටම කුසල් හා අකුසල් වටහා ගැනීමට එය උපයෝගී වන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
‘‘යතො ඛො ආවුසො අරියසාවකො අකුසලඤ්ච පජනානි අකුසලමූලඤ්ච පජනානි කුසලඤ්ච පජනානි කුසලමූලඤ්ච පජනානි එත්තාවතාපි ඛො ආවුසො අරියසාවකො සම්මාදිට්ඨි හොතිx උජුගතස්ස දිට්ඨධම්මේ අච්චෙප්පසාදෙන සමන්නාගතො ආගාතා ඉමං සද්ධමමන්ති’’

ආර්ය ශ‍්‍රාවකයා අකුසලයන්, අකුසල මුලයන්, කුසලයන් හා කුසල මුලයන් මැනවින් දැනගනී ද මෙපමණකින් සම්‍යාක් දෘෂ්ඨියට පැමිණියේ වෙයි. සෘජු වූ සම්‍යක් දෘෂ්ඨිය ඇත්තේ සද්ධර්මය කෙරෙහි අච්චෙප්පසාදයෙන් සමන්විත වුයේ ද වෙයි. යමෙක් හොඳ නරක වටහා ගත් වුවෙක් නොවේ නම් අඥනයෙක් බව ද අංගුත්තර නිකායෙහි සඳහන්ය.


කර්මය තිබේ යැයි සිද්ධිවාචකව ප‍්‍රකාශ කිරීමෙහි තේරුම එය ප‍්‍රත්‍යෙක්‍ෂණීය දෙයක් බවය. එය අතීන්‍ද්‍රිය ප‍්‍රත්‍යක්‍ෂය මත පදනම් වූ කරුණු අතරින් උද්ගාමි අනුමානයක් වශයෙන් සාධනය කල හැක්කකි. මහාසීහනාද සුත‍්‍රයේ දී විද්‍යාත්මක උපන්‍යාශයක් පරීක්‍ෂා කරන පරිදි කුසල අකුසල කර්මවාදය සත්‍යෙක්‍ෂණයට භාජනය කර ඇති අයුරු බුදුන් වහන්සේ පැහැදිළි කරති. තවත් විටෙක උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ මෙය විශිෂ්ඨ ඤාණයෙන් දැන ප‍්‍රකාශ කොට ඇති ආකාරය පහත දැක්වෙන පාඨයෙන් පැහැදිළි වේ. ‘‘චත්තාරිමානි පුඤ්ඤකම්මානි මයා සයං අභික්‍දක්‍දා සච්ජිකත්‍වා පවෙදිතානි’’ (ම.නි.1 සම්මාදිට්ඨි සූත‍්‍රය)

යම් වචනයක් ප‍්‍රකාශ කිරීමේදී එය සත්‍යවූත් නිවැරදිවූත් අර්ථ සහිතවූත් වචනයක් විය යුතුය. එසේම එවැනි සත්‍යවූත් නිවැරදි වූත් ප‍්‍රකාශයන් අසන්නාගේ කැමැත්ත අකමැත්ත නොබලාම නියම අවස්ථාවේදිම ප‍්‍රකාශ කරන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ අභයරාජ කුමාර සුත‍්‍රයෙහි දක්වා ඇත්තාහ.
‘‘යක්‍ඳච ඛො තථාගතො වාචං ජානානි භූතං තච්ඡුං අත්ථසංහිතං සාච පරෙසං අමනාපා තත‍්‍ර කාලකඤඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණාය.
ආචාර විද්‍යාත්මක ඇගයුම්ශීලි ප‍්‍රකාශයක් නිකුත් කරන භාරතීය පඬිවරයකු වු රාධාක‍්‍රිෂ්ණන් පවසන්නේ මු`ඵ ආචාර ධර්මයට සරල ශීක්‍ෂාපද කිහිපයක් දැක්වේ. එ්වා බැලූ බැල්මට ප‍්‍රතිශේධනාත්මක වුවත් ඇත්ත වශයෙන්ම ඒවා වාස්තවිකය බවයි. මේ අනුව බුදු සමයාගත කුසල අකුසල විග‍්‍රහය වාස්තවික සිද්ධිවාචක කරුණු ඇසුුරු කරගෙන පැහැදිලි කිරීමේ හැකියාව හ`දුනාගත හැකිය.

සමකාලීන දාර්ශනිකයෝ විසින් විස්තරාත්මක ප‍්‍රකාශ කරන සහ ඇගයුම්ශීලි ප‍්‍රකාශන ලෙසින් වෙසෙසා හ`දුන්වනු ලබන අංශ දෙක බෞද්ධ ඉගැන්වීම් තුල ද දක්නට ලැබේ. බෞද්ධ ආචාර ධර්ම පද්ධතියෙහි පිලිගනු ලබන මුලික අදහස් ලෝකය පිළිබඳ බෞද්ධ දෘෂ්ඨියක් යථාස්වභාවය පිළිබඳ බෞද්ධ න්‍යායන් සමග සමීපව බැඳී පවති. බුදු දහමෙහි නිර්දේශ කරන ජීවන මාර්ගය වනාහි මනුෂ්‍ය ස්වභාවය හා විශ්වයෙහි මෙන්ම මනුෂ්‍ය ඉරණමෙහි ස්වභාවය පිළිබඳ එහි පිළිගැනෙන විශ්වාස කෙරෙහි ව්‍යුත්පන්නය. මේ විශ්වාස බුදුරජාණන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීමෙහි සිද්ධිවාචක අන්තර්ගතය ලෙස සැලකිය හැකිය. මෙහිදි සිද්ධිවාචක යන්න බුදුසමයෙහි පිළිගැනෙන ඤාණ මාර්ගයන්ට අනුව ප‍්‍රතිෂ්ඨාපනය කෙරෙන සිද්ධි මාවත කරුණු යන විශේෂ අර්ථයෙන් ගත යුතු වේ.
සිද්ධිවාචක අංශය ඉතා වැදගත් තැනක් උසුලයි. මන්ද කළ යුතුය යන්නෙන් කළ හැකිය යන්න ගම්‍ය නොවන බව බුදුන්වහන්සේ සඳහන් කර සිටි නිසාය. වෙනත් අයුරකින් කිවහොත් යම්කිසි ක‍්‍රියාවක් අපට කළ නොහැකි නම් එවැනි දේ කළයුතු යැයි අපි කෙනෙකුට නොකිව යුතුය. එම නිසා කළ යුතුය යන්න ලොව ඇති සැටිය හෙවත් සිද්ධීන් වලට අනුකුල වන පරිදි එ් මත පදනම් විය යුතුය. සිද්ධිවාචක අංශය ඉතා වැදගත් වන්නේ එහෙයිනි. ඇගයුම්ශිලි අංශය සිද්ධිවාචක අංශය මත මනාව පදනම් විය යුතුය. ඇගයුම් කළ අංශයේ අර්ථවත් භාවය සහ සප‍්‍රමාණතාව රඳාපවත්නේ සිද්ධිවාචක අංශයේ ඇති සත්‍යතාව මතයි.
ප‍්‍රාණඝාතය (සතුන් මැරීම) යන ශීක්‍ෂා පදය ඇත්තේ උක්ත ඇගයුම් පද පදනම් කරගෙනය. තමා උපමා කොට ගෙන අනුන්ට හිංසා පීඩා නොකළ යුතුයි යනු මෙහි ඇගයුම්ශීලි අංශයයි, එසේ නිගමනයකට එළඹිය යුත්තේ සිය`ඵ සතුන් දඬුවමට බිය නිසාත් ජීවත් වීමට කැමති වීම නිසාත් මරණයට අකැමැති නිසාත්, සැපයට කැමති නිසාත් , දුකට අකමැති නිසාත් ය යන්න මෙහිදී සිද්ධිවාචක අංගයයි. මේ අංගයන් ඉදිරිපත් කරමින් පැහැදිලිව සතුන් මැරීමෙහි ආදීනව පෙළ සාහිත්‍යයෙහි ඇතුලත්ය. මෙනිසා සත්ව ඝාතනය ඕනෑම බුද්ධිමත් පුද්ගලයෙකු විසින් එකඟ විය යුතු ආකාරයේ සප‍්‍රමාණ ආචාර විද්‍යාත්මක විනිශ්චයක් බව කිව හැකිය.
බෞද්ධ දර්ශනය තුල ‘‘කුසල’’ ”හොඳ’’ යන්න ඉෂ්ට ප‍්‍රතිඵලදායක ක‍්‍රියාවන් ඇගයුම්ශීලී පද ලෙස දැකවෙන බව උක්ත සුත‍්‍ර ආශ‍්‍රයෙන් පැහැදිළි වේ. එබැවින් සැපතට හේතු වීම යහපතට හේතු වීම බුදු දහම සදාචාර ඇගයීම් සඳහා පිළිගෙන ඇති මිණුම් දණ්ඩක් බව පෙන්වා දී ඇත. මේ නිසා කෙනෙකුට සංකල්ප වශයෙන් බෞද්ධ ආචාර විද්‍යාව සැප විඳීම පරමාර්ථ කොට ගත් සුඛපරමවාදයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එහෙත් සෑම ආචාර විද්‍යාවකටම යෙදිය හැකි වචනයක් බව ඩබ්.එස්. කරුණාරත්න මහතාගේ අදහසයි. එසේම ලෞකික වශයෙන් කල්පනා කරන විට අභාග්‍යසම්පන්න ප‍්‍රතිඵලයක් වෙනුවෙන් මිනිසා ආසාව ඇති නොවන බවද ඔහු පෙන්වා දෙයි.
බුදු දහම අනුව සත්‍යාවබෝධය ලත් පුද්ගලයා ඉන්ද්‍රිය සැපත කෙරෙහි දක්වනුයේ ඉතාමත් අඩු සැලකිල්ලකි. බුදුන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ ගේ සම්බෝධි ඤාණය ඇසුරෙන් සලකා බලන කල ඉන්ද්‍රිය විෂය සැපත් කෙරෙහි දක්වන සන්තුෂ්ටිය කුඩා ළමුන් තමා මලමුත‍්‍රා සමග කරන ක‍්‍රීඩාවකට සමකළ හැකිබව සඳහන් කරති. බෞද්ධ සදාචාරය සුඛපරවමවාදි උපයෝගීතාවක් නොව පරමාදර්ශී උපයෝගිතාවක් බව ධර්මසිරි මහතාගේ අදහසයි. බෞද්ධ සදාචාරයේ නිෂ්ඨාව දුක සැප පිළිබඳ මුලධර්මයෙන් ඔබ්බට යාම ඊට හේතුවයි. එමෙන්ම එහිදි අවධාරණය කර ඇත්තේ රීතීයෙහි ඇති උපයෝගීතාවයට වඩා ක‍්‍රියාවෙහි ඇති උපයෝගීතාවයයි. යම් කිසි ක‍්‍රියාවක් කිරීමේදී චේතනාව, උපක‍්‍රමය, ක‍්‍රියාව යනාදි එයට සම්බන්ධ මුළුමහත් සන්දර්භයම එහිදි සැලකිල්ලට ගත යුතු නිසාය.


බෞද්ධ සදාචාරය සත්‍යාත්මක ද, යුක්ත්‍යාත්මක ද යන්න තවත් ගැටලූවකි. සාධ්‍යාත්ම යන්න තමන් කෙරෙහි යම් ප‍්‍රතිඵලයක් අපේක්‍ෂාවකින් තොරව එම ක‍්‍රියාව කිරීමයි. යුක්ත්‍යාත්ම යනු කිසිදු ප‍්‍රතිඵල අපේක්‍ෂාවකින් තොරව එම ක‍්‍රියාව සඳහාම කිරීමය. භගවත්ගීතාවේ මෙය නිෂ්කාම කර්ම යනුවෙන් හැඳින්වේx බටහිර ලෝකයේ යුක්ත්‍යාත්මක වාද ප‍්‍රබල ලෙසින් ඉදිරිපත් කලේ ජර්මනියේ විසු ඉමැන්වෙල් කාන්ට් නම් දාර්ශනිකයා විසිනි. යුක්ත්‍යාත්මකව කරනු ලබන ක‍්‍රියාවන් සධ්‍යාතාමය ක‍්‍රියාවන්ට වඩා උසස් ලෙස සලකනු ලබන්නේ එබ`දු ක‍්‍රියාවන්ගේ මමත්ය පිළිබඳ හැඟීම් අඩුවී ගොස් අනුන් පිළිබඳ හැඟුම් දියුණු වන නිසාය. බෞද්ධ සදාචාරය මේ අංශ දෙකට ඇතුලත් වන අතර එක්තරා අදියරයක දී බෞද්ධ සදාචාරය මෙම ද්විත්වයද ඉක්මවා යනු පෙනේ.


ආචාර විද්‍යාවේ ‘‘ස්වච්ජන්දතාව’’ සඳහා වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත. එමගින් විකල්ප ක‍්‍රියා මාර්ග දෙකක් අතුරෙන් තම කැමැත්තට අනුරූපීව එකක් තෝරාගෙන එ් අනුව ක‍්‍රියාකිරීමේ නිදහස ලබා දී ඇත. ‘‘ස්වච්ජන්දතාව’’ යන්න බුදු දහම පිළිබඳව සම්ප‍්‍රදායක් අර්ථව්‍යාඛ්‍යාන තුළ හමුනොවේ. පෙළ පොත්වල හෝ දහම් පොත පතෙහි හමුනොවීමට හේතුව එය බටහිර ආචාර ධම–වලට එන .. ත්‍රුැ අසකක.. යන ඉංග‍්‍රිසි වචනය වෙනුවට අලූතින් යෙදු පාරිභාෂික පදයන් වීමයි. එහෙත් එය බෞද්ධ ආචාර විද්‍යාව හා නොගැලපේ දැයි විමසිය යුතුය. ෙමි පිළිබඳව ඊඞ්ස් ඩෙවිස් මැතිණිය, බෙරිඩිල් කීත්, වල්පොල රාහුල හිමි, ගුණපාල මලලසේකර මහතා, කේ.එන්. ජයතිලක මහතා වැනි පෙරඅපර දෙදිග ගිහි පැවිදි පඬිවරු දක්වා ඇති අදහස් වැදගත් වේ.


ස්වච්ජන්දතාව මගින් අපේක්ෂා කරන්නේ අසීමිත නිදහස නැත්නම් ඕනෑම දෙයක් ඕනෑම අයුරකින් කිරීමට ඇති නිදහස නොවේ. මිනිසාට මිනිත්තුවකට වචන දහසක් කථා කල නොහැකිය. නමුත් ඔහුව තම කථාවේ වේගය අඩුවැඩි කළ හැකි සීමාවන් පවතියිx එම සීමාව තුළ ඔහුට නිදහසේ හෙමින් හෝ වේගයෙන් කථා කල හැකිය. එමෙන්ම මිනිසකුට කුසල් හා අකුසල් අතර තෝරා බේරාගෙන හිතමතා නිදහසේ ක‍්‍රියා කිරීමට හැකියාවක් ඇති බව ජයතිලක මහතාගේ අදහසයි. අත්තකාර සුත‍්‍රයෙහි මෙසේ දැක්වේ.
‘‘යො ඛො බ‍්‍රාහ්මණ ආරම්භ ධාතුයා සති ආරම්භවන්තෝ සත්තා පක්‍ඳක්‍ඳායන්තිති අයං සන්තානං අත්තකාරෝ අයං පරකාරෝx තංකිං මක්‍ඳ්ක්‍දසි බ‍්‍රාහ්මණ? අත්ථි නික්ඛම ධාතු , අත්ථි රක්කමධාතු , අත්ථි ධම්මධාතු ,අත්ථි උපක්කම ධාතු ...’’

යනුවෙන් අත්තකාරය ඇතිවීමට නික්කමධාතු, පරක්කම ධාතු, ථාම ධාතු, ථිති ධාතු, උපක්කම ධාතු උපනිශ‍්‍රය වන බව දැක්වේ. යමක් අරමුණු කරගෙන උත්සාහ යොදා එය දිගින් දිගටම පවත්වාගෙන යාමේ පුද්ගල හැකියාව මෙම සංකල්පයේ අරමුණ බව දැක්වේ. මෙහි සඳහන් ‘‘සත්තානං අත්තකාරෝ’’ යන්න සත්වයන් ගේ ස්වච්ජන්දතාව ලෙස ජයතිලක මහතා දක්වා ඇත. නිදහස හා වගකීම ගැන තවදුරටත් කරුණු දක්වමින් පාප ක‍්‍රියාවන්ට පොළඹවන බලවේගය අපගේ ක‍්‍රියාවන් පිළිබඳ වගකීමද වේ. මිනිස් ක‍්‍රියාවල හොඳ නරක වශයෙන් ගුණ පිළිබඳ විනිශ්චයක යෙදෙන්නට නම් එ් සඳහා නිදහසක් තිබිය යුතුය. යන්ත‍්‍රයක් ක‍්‍රියාකරන විට එමගින් සිදුවන ක‍්‍රියාවලට හොඳ -නරක වශයෙන් ලේබල් ඇලවීක් කිරීමට හැකියාවක් නැත.
මෙම සංකල්පයෙහි ආචාර විද්‍යාත්මක වැදගත්කම බෞද්ධ ආගමික සන්දර්භයෙන් බාහිරව අර්ථවිවරණය කර ඇති බව පෙනේ. අපණ්ණක සුත‍්‍රයෙහි කෙනෙකු කම–ය හා කම–ඵලය ගැන විශ්වාස කරන්නේ නම් එවිට එ් තැනැත්තා මෙලොව දී ද ප‍්‍රශංසාවට පාත‍්‍ර වෙයි. පරලොවදී ද සුගතියක උපදී. මෙලෙස ඔහු දෙයාකාරයකින්ම ජයග‍්‍රහණය කරයි. කෙනෙකු එවැනි කර්ම එල ගැන විශ්වාස නොකරන්නේ නම් එ් තැනැත්තා දෙයාකාරයකින් පරාජයට පත්වෙයි.
කර්මය මිනිසාගේ ස්වාමියා නොවේ. මිනිසා කර්මයෙහි නිර්මාතෘ මෙන්ම ස්වාමියාය. බෞද්ධ කර්ම සංකල්පය ආචාර විද්‍යාවේ අත්‍යාවශ්‍ය සංකල්පය වු නිදහස වගකීම ආරක්ෂා කරයි. නිදහස වගකීමක් නොමැති විට ආචාර විද්‍යාව හාස්‍යයට ලක්වේ. එවිට බෞද්ධ ආචාර විද්‍යාව ඉංග‍්‍රිසි බසින්, ..ඵදර්කසඑහ..නමින් හ`දුන්වනු ලබන අතර ලෞකික සදාචාරයට පමණක් සීමා වුවක් නොවේ. එයට ලෞකික සදාචාර ධර්ම සියල්ලක්ම ඇතුලත් වන අතර, එයින් ඔබ්බට ලොව්තුරු බවට ද ගමන් කරන ආකාරය ඉතාමත් පැහැදිළිය. එම නිසා බෞද්ධ ආචාර විද්‍යාව ලොව කුමන මිණුම් දණ්ඩකින් මැන බැලූවද කුමන ආචාර ධර්ම පද්ධතියක් හා තුලනය කළ ද ඉතා උසස් තැනක් හි නිමග්න බැව් සඳහන් කිරීම වටිනේය.



මහාචාර්ය එච්.එම්.මහින්ද හේරත්
පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයනාංශය
ශාස්ත්‍ර පීඨය
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය✒️✒️✒️✒️

#buddhistthoughts #buddha #dhammatalks

Skip the Carousel

1 2 3 4

1 year ago | [YT] | 9

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#සුවච_(කීකරු_වීමේ)_ගුණය.


දරුවෙකුගෙන් දෙමාපියෝ ද පාසල් දරුවෙකුගෙන් ගුරුවරුද නිරතුරුව අපේක්‍ෂිත ගුණධර්මයක් වන්නේ කීකරු (සුවච) බවයි. එසේම කීකරු වීම දරුවන්ට පමණක් නොව තරුණ හා වැඩිහිටි යන කුමන අවධියක පසුවුවද එම ජීවිතවලින් පිළිබිඹු විය යුතු යහපත් චරිත ලක්‍ෂණයක් වශයෙන් බුදු දහමෙන් පෙන්වා දෙයි. සාමාන්‍ය දෛනික ජීවිතයේදී මිනිසුන් තුළ වැරැදි සිදු වීමට ඇති සම්භාවිතාව වැඩිය. ඒ අනුව අපි ජීවත් වීමේදී අපගෙන් දැන හෝ නොදැන සිදු වන වැරදී අවම කර ගැනීමේ එක් ක‍්‍රමවේදයක් වන්නේ කීකරු බවයි.

භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ වුවද සුවච ගුණය අත්‍යවශ්‍ය ගුණාංගයක් බව බුදුන් වහන්සේ විසින් අනුදැන ඇති අවස්ථාවක් දීඝනිකායේ සංගීති සූත‍්‍රයෙහි දැක්වේ. එය භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ ජීවිතය ශෝබාමත් කරන ගුණාංගයක් බව කියවේ. එසේම යම් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමකට සිව්පසය නොලැබෙන අවස්ථාවක උන්වහන්සේගේ ජීවිතය තුළින් ප‍්‍රකට විය යුතු සදාචාර සම්පන්න ගුණයක් වන්නේ සුවච ගුණය බව කකචූපම සූත‍්‍රයෙහි දැක්වේ. සුවච ගුණය ප‍්‍රකට කරන ආදර්ශමත් භික්‍ෂු චරිතයක් පැවැතියේ රාහුල හිමියන්ටය. කුඩා රාහුල කුමාරයා රජගෙදරදී සිය මවගේ හා සීයා වූ සුද්ධෝදන රජතුමාගේ ආදරය දිනාගත්තේ තමා තුළ වූ කීකරු බව නිසාය. මේ නිසා රාහුල කුමරු පැවැදි වූ බව අසා රජතුමා බොහෝ සේ දුක් වූයේ තමා තුළ වූ ආදරයේ දැඩි බව නිසාය. එසේම දරුවන් කෙරෙහි දෙමාපියන්ගේ හා පවුලේ අයගේ ආදරය සම, ඇට, ඇට මිදුලූ දක්වා ශරීරයෙහි විහිදි ඇති බවත් දෙමාපියන්ගේ අවසරයක් නැතිව දරුවන් මහණ නොකරන ලෙසත් රජතුමා රාහුල කුමරු කෙරෙහි පැවැති තම ආදරය පදනම් කර ගෙන බුදුන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එදින සිට මේ ශාසනයේ කිසිවෙක් දෙමාපියන්ගේ කැමැත්ත නැතිව පැවිදි නොකිරීමේ සිදු වේ. එසේම පැවැදි වූ රාහුල පොඩි හාමුදුරුවෝ තමන් සමග වාසය කරන හාමුදුරුවන්ගේ් හා වැඩිහිටි හාමුදුරුවරුන්ගේත් සිත් දිනාගත්තේ සිය කීකරු බව නිසාය. උන්වහන්සේ සිය ගුරුවරුන්ගේ හා වැඩිහිටියන්ගේ අවවාද ලැබ සිහියෙන් කටයුතු කළහ. එසේම වැඩිහිටියන්ගේ හා ගුරුවරුන්ගේ අවවාද ලැබීමට උන්වහන්සේ තුළ කැමැත්ත හා ඇල්ම කෙතරම්ද යත් දිනපතා පාන්දරින්ම අවදි වී වැලි දෝතක් අහසට දමා ”මේ වැලිකැට පමණට මගේ ගුරුවරුන්ගෙන් මට අවවාද ලැබේවා” ප‍්‍රාර්ථනා කළහ. මෙය ප‍්‍රසිද්ධ කථා පුවතක් වුවත් මෙයින් කියවෙන කීකරු බව හා නිහතමානී ගුණය ඇති කර ගැනීමත් වර්ධනය කර ගැනීමත් පහසු කාර්යයක් නොවේ. කීකරු බව මහත් ආයාසයකින් උඩඟු බව හා මානය බිඳ දමා තම සන්තානය තුළ උපදවා ගත යුතු වේ.

කීකරු බව යනු හුදකලාවූ ගුණධර්මයක් නොවේ. ඒ හා බැඳුණු වෙනත් ගුණධර්ම සමූහයක් ද බුදු දහමෙහි දැක්වේ. යමෙක් කීකරු බව ඇති කර ගන්නේ නම් ඔහු තුළ පහත දැක්වෙන් ගුණධර්ම ද වර්ධනය වේ.
1 අනුන්ගේ වචන පිළිගන්නා බව (සොරත)
2හික්මීම, උඩඟු නොවූ පැවැතුම් ඇති බව (නිවාත)
3ග සන්සුන් බව (උපසන්ත)

යම් අවස්ථාවක තමන් පි‍්‍රය නොකරන කණට මිහිරි නොවූ වචන අසන්නට වූයේද එම අවස්ථාවේදී තමන් තුළ උපදවා ගත යුතු යහගුණ දත යුතු වේ. අනුන්ගේ වචනවලට ඇහුම්කන් දීමේ හැකියාව ද උඩඟු නොවූ පැවැතුම් ඇති බව ද ප‍්‍රති උත්තර නොදී එම වදන් අසා ගෙන සිටීමේ සන්සුන් බව ද වටහා ගෙන කටයුතු කළ යුතුවේ. එය සුවච ගුණයයි. භික්‍ෂුවක් නම් සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන හා ගිලානපච්චය යන පහසුකම් තමන් වෙත ලැබෙන අවස්ථාවේදී උඩඟු වීම හා නොසන්සුන් බව ඇති කර ගෙන අනුන්ගේ බසට ඇහුම්කන් නොදීමෙන් කටයුතු නොකළ යුතු බව මජ්ඣිම නිකාය අටුවාවෙහි දැක්වේ. එසේම එම ප‍්‍රත්‍ය පහසුකම් නොලැබෙන අවස්ථාවේත් අනුන්ගේ බසට ඇහුම් කන් දීම උඩඟු නොවීම හා ශාන්ත බව උපදවා ගෙන නිහතමානීව කටයුතු කළ යුතු බව එහි දැක්වේ. මේ අනුව ලාභයේදී හා අලාභයේදීත් සැපයේදී මෙන්ම දුකේදීත් වශයෙන් අටලෝ දහමෙදී අවංක වීම, නිහතමානී වීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් බව පෙන්වා දෙයි. මෙසේ භික්‍ෂුන් වහන්සේලා තුළ සුවච (කීකරු* ගුණය උපදවා ගතයුතු පරිදිම ගිහීයන් තුළ ද එම ගුණය උපදවා ගත යුතු බව බෞද්ධ උපදේශනයයි.

නූතන සමාජයෙහි මිනිස් සිතෙහි නොසන්සුන් බව හා උඩඟුවූ පැවැතුම් ඇති කරමින් කීකරු බව විනාශ කරන අවස්ථා බහුලව දක්නට ලැබේ. ඒ අතර විවිධ සැප සම්පත් ලැබීම, ධනයෙන් මිලමුදලින් වස්තුවෙන් ඉහලට යාම හා තනතුරුවලින් උසස් වීම වේ. මෙම අවස්ථාවල කීකරු වීම හා නිහතමානී බව නිරතුරුව සිත්හි දරා ගෙන කටයුතු කළ යුතුවේ. එසේම උගත්කමින් වැඩිවන පමණට කීකරු බව හා නිහතමානී බව ද උපදවා ගත යුතු වේ. මෙය ‘යකඩය රත්වන පමණට යකඩය නැමෙන්නා සේ බුද්ඹයෙන් මුහුකුරා යන විට නම්‍යශීලී විය යුතුය.’ යන ව්‍යවහාරය අනුව ක‍්‍රියාත්මක විය යුතු වේ. උගත්කමත් සමග සිතෙහි නොපැවැතිය යුතු දුර්ගුණයන් වන්නේ වංක බව, උඩඟු බව හා නොසන්සුන් බවයි. උගත් පුද්ගලයෙකුගේ සිතෙහි එවැනි දුර්ගුණයන් ක‍්‍රියාත්මක වේ නම් එම පුද්ගලයා නිවැරදි අධ්‍යාපනය ලැබූවෙක් නොවේ. පුද්ගලයන්ගේ අධ්‍යාපනය ආත්මසාක්‍ෂාත්කරණය පදනම් වූවක් විය යුතු වේ. එහිදි තමා කවුද, තමාගෙන් සිදුවන වැරදි මොනවාද, තමාගේ ජීවිතය පවත්වා ගෙන යායුතු ඉලක්කය කුමක්දැයි වශයෙන් තමාව වටහා ගත යුතු අධ්‍යාපනයක් ලැබේ. නූතන සමාජයෙහි අධ්‍යාපනයෙන් වාණිජමය පරමාර්ථ සඵල කර ගැනීම සිදු කළත් සැබවින්ම අධ්‍යාපනයෙන් තමාගේ ජීවිතයට යමක් ලැබීම මූලික අරමුණ විය යුතු බව බෞද්ධ උපදේශනයයි.

එසේම ධර්ම අධ්‍යාපනය හා වාණිජ ආධ්‍යාපනය යන කුමන අධ්‍යාපනයක් ලැබූවත් සුවච ගුණය පුද්ගලයා තුළ බලපැවැත්විය යුතු වේ. අධ්‍යාපනය ලබන්නා උණ ගසක් මෙන් පැවැත්ම සාදාගත යුතුය. උණ ගස ඉහළට යන්න යන්න නැමෙයි. එසේම උගත් පුද්ගලයාත් ඉහළට ගමන් කරන පමණට නම්‍යශීලීත්වය, අවංක බව, නිහතමානි බව, සන්සුන් බව උපදවා ගෙන කි‍්‍රයා කිරීමෙන් ආනත වෙයි. මෙබඳු වියතුන් ඇති සමාජයක අරගල, ගැටුම් හා අර්බූද අවම වන බව සංස්කෘත සාහිත්‍යාගත සාධකවලින් පැහැදිලි වේ.

විද්‍යා දදාති විනයං විනයා දදාති පාත‍්‍රතාම්
පාත‍්‍රත්වාද්ධනමාප්නෝති ධනාත් ධර්මං තත: සුඛම්

විද්‍යාව (අධ්‍යාපනය) හික්මීම ලබා දෙයි. හික්මීම හේතු කොට ගෙන වස්තුව ආදිය ලැබීමෙහි සුදුසු ගුණවත් බවට පැමිණේ. ගුණවත් බව හේතු කොට ගෙන ධනයට පැමිණේ. ධනය ලැබීමෙන් සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරීමට ද ඒ ධර්මය හේතුවෙන් මෙලෝ පරලෝ සැපතට ද පැමිණෙයි. එසේම අධ්‍යාපනය ලබයි ද ඔහුගේ චරිතයෙන් අපේක්‍ෂිත අරමුණු අතර සුවච බව කීකරු බව එක් ප‍්‍රමුඛ ගුණයක් වශයෙන් සංස්කෘත උපදේශ සාහිත්‍යයෙහි දැක්වේ. ඒ අනුව අධ්‍යාපනය ලබන්නා පහත ගුණධර්ම පූර්ණය කළ යුතු වේ.

1.වශ්‍ය: කීකරු බවට පැමිණීම
2.සමෘද්ධ: සමෘද්ධිමත් බවට පත්වීම
3 ධාර්මික: ධාර්මික වීම
4 සුධි: නුවණැති වූයේ වෙයි.

පරිපූර්ණ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමෙන් පසු එම පුද්ගලා තුළ සුවච බව පැවැතිය යුතු ආකාරය පරමත්ථජෝතිකාවෙහි මෙසේ දැක්වේ. යම්කිසි පුද්ගලයෙක් වනාහි මෙය නොකළ යුතු යයි කියන ලද්දේ ”කිම ඔබ විසින් දකින ලද්දේ ද? කිම ඔබ විසින් අසන ලද්දේ ද? ඔබ මාගේ කවුරුන් වී මෙසේ කියන්නේ ද? කිම ඔබ මාගේ ගුරුවරයා ද? යහපත් මිතුරෙක් ද? භක්තිමත් මිතුරෙක් ද? පවසමින් අකමැත්ත පවසයි ද? නැතිනම් නිශ්ශබ්දව සිටීමෙන් වෙහෙසට පත් කරයි ද? නැතහොත් ඔහු ඉදිරියෙහි පිළිගෙන එසේ අනුගමනය නොකරයි ද?” ඔහු විශේෂ අධිගමනයෙන් බොහෝ දුරස් වූ අයෙක් වේ. විශේෂ අධිගමනය යනු ගුණධර්මවලින් ශක්තිමත් අයෙකු වීමයි.

යමෙක් අවවාද දෙන විට ”මට යහපත් දෙයක් කියන ලදී. තමාගේ වරද දැකීම දුෂ්කර දෙයකි. නැවත මෙබඳු වරදක් දැක මා කෙරෙහි අනුකම්පා උපදවා කියන්නේ නම් යහපතකි. මා ඔබගෙන් අවවාද ලැබූවේ බොහෝ කාලයෙකිනි.” වශයෙන් පවසයි. අවවාදය නිසි පරිදි පිළිපදියි. ඔහු විශේෂ අධිගමනයෙහි නුදුරෙහි වෙයි. මෙසේ අනුන්ගේ වචන පිළිගන්නාවූ පුද්ගලයා සුවචයෙක් වෙයි. යමෙක් සුවචයෙක් වේ ද ඔහු මෘදු පුද්ගලයෙක් වෙයි. මෘදු පුද්ගලයා පිළිබඳ තොරතුරු ලබන කලාපයෙහි කථා කරන්නෙමු. පුද්ගල සන්තානයෙහි බලපැවැත්විය යුතු සුවච බව දෛනික කටයුතු සඵල කර ගැනීමටත් ධර්මික ජීවිතය ඵලදායී කර ගැනීමත් බෙහෙවින් උපනිශ‍්‍රය වේ.


මහාචාර්ය එච්. එම්. මහින්ද හේරත්
පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශය,
ශාස්ත්‍ර පීඨය,
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය.

Skip the Carousel

1 2 3 4

1 year ago | [YT] | 7

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

ළමා පරපුර හා සාහිත්‍යය

දරුවන්ගේ ලෝකය සුන්දරය. විවිධ අවදීන් පසුකරන විට විවිධ භෞතික දේවල් සමග සුන්දරත්වය බැඳී පවතියි. සෙල්ලම් කිරීම හා විනෝදවීම ළමා පරපුර සක‍්‍රීය කරවයි. එයින් දරුවාගේ ළමා කාලය සුන්දර වන්නා සේම යහපත් වැඩිහිටියෙක් බිහි වීමටත් හේතු වේ. මේ සෑම තැනකදීම හුදකලා වීම දරුවාට සුදුසු නොවේ. යහළුවන් මිතුරන් සමග එකට ජීවත් වීම අතිශය වැදගත් වේ. ඒ අතර දරුවෙකුගේ බුුද්ධි වර්ධනයත් සිදු විය යුතුවේ. දරුවෙක් ගුණයෙන් ඤාණයෙන් යුක්තව සමාජයට දායාද කිරීම දෙමාපියන්ගේ අපේක්‍ෂාවයි. එය දෑස් ඇති දරුවෙක් හදාවඩා ගැනීමක් බඳුය.

ළමා මනස ප‍්‍රභාශ්වරය නැතහොත් දීපිතිමත්ය. දරුවන්ගේ අදහස් මුදු මොළොක්ය. නැවුම් බවින් යුක්තය. එය අපිරිසිදු වන්නේ බැහැරින් පැමිණෙන කිලිටි අදහස් නිසාය. ළමයාගේ අනාගත ලෝකය සුන්දර වීමට යහපත් ආභාෂයන් ළඟා කර දිය යුතුය. ඒ සඳහා ළමා මනස ප‍්‍රඥාවෙන් මෙන්ම සාහිත්‍ය රසඥතාවයෙන් ද වර්ධනය වීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් වේ. සිංහල සාහිත්‍ය කෘති සිංහල භාෂාවෙන් හෝ වෙනත් භාෂාවකින් රචනා වුවත් එය සෑම රටකම වාසය කරන දරුවෙකුටම උරුම වූවකි. වර්තමානය වන විට දරුවන් අරමුණු කර ගෙන විවිධ සිංහල සාහිත්‍යාංග බිහි වී ඇත. ඒ අතර ජාතක කථා, ආගමික කථා, චරිත කථා, උපදේශ කථා, සුරංගනා කථා, ඓතිහාසික කථා, පැරණි සාහිත්‍ය කථා ආදිය වේ. මෙසේ ළමා සාහිත්‍යයක් බිහි වුවත් ළමා මනස අරමුණු කර ගෙන සාහිත්‍ය නිර්මාණයක් කිරීම අතිශය දුෂ්කර කාර්යයකි. එහිදි ළමායින්ගේ සිත්ගන්නා සරල බස් වහරකින් සාහිත්‍ය නිර්මාණයන් කිරිම වැදගත් කරුණකි. ළමා මනස නිතැතින් පි‍්‍රය කරන්නේ මන බඳින භාෂාවටය. එසේම සිංහල නිර්මාණ සිංහල සංස්කෘතිය හා බැඳි ඇති නිසා ලොව පුරා විසිරි ඇති සිංහල ළමා දරුවන්ගේ මනසට වඩාත් සමීප වේ.

ළමා මනසයට යම් යම් අදහස් හා ආකල්පයන් ඇතුළත් කිරීම පහසුය. එයට හේතු වන්නේ ළමා මනස පරිසරයේ සිදු වන සිදුවීම් පිළිබඳව අවදියෙන් පසුවීමයි. එසේම ඇස හා කන මනා උනන්දුවෙන් හසුරවමින් ලෝකය වටහා ගැනීමට උත්සුක වීම ළමයින්ගේ ස්වභාවයයි. ළමයා යහපත් දේ කියවීමෙන් යහපත් මිනිස් ගුණ දම් හා ගති සිරිත් පෝෂණය කර ගන්නේ නිරායාසයෙනි. ඒ අනුව සමාජයට වැඩදායී පුරවැසියෙක් බිහි කිරීමට දැනුම, හික්මීම, චර්යාව, ආචාර ධර්ම හා ආකල්ප බෙහෙවින් බලපායි.

ළමා මනස කථන්තර ඇසීමටත් ගායනයන් රසවිඳීමටත් බෙහෙවින් ඇලූම් කරයි. සිංහල සංස්කෘතියෙහි වැදගත් සංකේතයක් වන්නේ දරුවන්ගේ අත්තම්මලා සීයලා දරුවන් සමග එක්වී සවස් යාමයේ පැදුරක වාඩි වී කථන්තර කියාදීමයි. එහිදි පැරණි විරුවන්, අතීත මුතුන්මිත්තන්, යහපත් පුද්ගලයන් හා සුරංගනාවන් පිළිබඳ ගෙතුණු විවිධ කථා දරුවන්ට අසන්නට ලැබේ. ගමරාළ, අන්දරේ, සම්බන්ධ කථා ද ”සිල්ගත් කොකා හා මාළුවෝ, කොක්කු දෙදෙනා හා ඉබ්බා, කපුටා හා කේජු කෑල්ල, නරියා හා මිදිවැල, කුඤ්ඤය ගැළවූ වඳුරා, නායා හා මුගටිය” වැනි උපදේශාත්මක කථා නිදසුන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය. එවැනි කථාවලින් දරුවන්ගේ මනස තුළ ආදරය, කරුණාව, පරිත්‍යාගය, දෙමාපියන්ට සැළකීම, වැඩිහිටියන්ගේ බහට අවනත වීම, සහයෝගය, මිත‍්‍රත්වය වැනි උදාර ගතිගුණ වර්ධනය කරයි. එසේම වීරත්වය, ජාතියට, දේශයට හා ආගමට ඇලූම් කරන සහෘද සිතක් ඇති කරයි. මේ නිසා සාහිත්‍ය තුළින් ජනිත යහපත් ගුණාංගත් සමග ළමා මනස වර්ධනය වේ.

අතීතයෙහි සිට සිංහල සාහිත්‍ය වර්ධනය වූයේ බුදු දහමත් සමගය. වර්තමානයේ අනෙකුත් ආගම් සමග සම්බන්ධ සිංහල සාහිත්‍ය දක්නට ලැබේ. එනමුදු මර්සින් ජයකොඩි වැනි පියතුමන්ලාද බුදුදහම සම්බන්ධ සාහිත්‍ය නිර්මාණ සිදු කළේ සාහිත්‍ය තුළ ආගම් භේදයක් නොතිබිය යුතු බව දැක්වීමටය. එසේම කුමන ආගමකින් වුවත් එහි මූලික ධර්මය තුළින් සදාචාරය හා යහගුණ වර්ධනය කරනු ලැබේ. එනමුදු සිංහල සාහිත්‍යත් බුදුදහමත් අත්‍යන්තයෙන් බද්ධ වී ඇත. එනිසා ළමා හා වැඩිහිටි සැමගේම චරිත සංවර්ධනයට අවශ්‍ය නිර්මාණයන් අතීතයෙහි සිට වර්තමාන දක්වා බිහි වී ඇත. පාඨකයා තුළ සදාචාර වර්ධනයට අවශ්‍ය බෞද්ධ කථා ඇතුළත් කෘති සමූහයක් බිහි වී ඇත. සද්ධර්මරත්නාවලිය, උම්මග්ග ජාකතය, සද්ධර්මාලංකාරය, සද්ධර්මරත්නාකරය, පූජාවලිය වැනි ගද්‍ය නිර්මාණයත් ගුත්තිල කාව්‍ය, බුදුගුණාලංකාර වැනි කාව්‍ය කෘතිත් නිදසුන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය. ඒ අතර ළමා මනසට බෙහෙවින් අදාළ නිර්මාණ වන්නේ ලෝකෝපකාරය, සුබාසිතය හා සිරිත්මල්දම වැනි උපදේශාත්මක කව්‍ය කෘතීන්ය. දරුවෙකුගේ චරිත සංවර්ධනයට අවශ්‍ය යහගුණ ඇතුළත් එවැනි උපදේශාත්මක කෘති ළමයින්ගේ හස්තසාර ග‍්‍රන්ථ වේ. එම කෘති දරුවන්ට ඇසුරු කරන්නට අවස්ථාවක් උදාකරලීම දෙමාපියන්ගේ වැඩිහිටියන්ගේ යුතුකමකි.

වර්තමාන සාහිත්‍ය තුළ ළමා මනස අරමුණු කර ගෙන රචනා කර ඇති සාහිත්‍ය නිර්මාණ සමූහයක් දක්නට ලැබේ. සුමනා සපරමාදුගේ ‘පණ බේරාගත් හැටි’ කතාව සතුන් සමග සහයෝගයෙන් ජීවත් වීම හා සතුරු බිය දුරලීම කියා දෙයි. සතෙකු වුවත් සිය දරුවාට දක්වන ඇල්ම, හා ආදරයේ පමණ කියාදෙමින් සතුන්ට ආදරය කිරීමට ළමා මනස සමන්මලි පද්මකුමාරගේ ‘ලේන් කූඩුවේ අම්මයි පැටියයි’ කතාවෙන් පොළඹවයි. හියුබත් දිසානායකගේ ‘කපුටු හාමි’ කළගුණ සැළකීමේ අගය කියා දෙන කතාවකි. ලාල් පේමානන්දගේ ‘පුංචි අයගේ පුංචි කථා’ තුළින් කම්මැලිකම දුරලා පාසල් යාමට උත්සුක වන දරුවා ළමා සිතිවිලිත් සමග වැඩෙන ආකාරය කියා දෙයි. මෙවැනි උපදේශාත්මක සාහිත්‍ය නිර්මාණයන් සිංහල සාහිත්‍ය තුළ සුලභය. එම කෘති වර්ණවත් සිතුවමින් හැඩගැන්වී ඇති නිසා ළමා මනස එම කෘතිවලට බෙහෙවින් ඇලූම් කරයි.

මේ අතර ළමා මනස දූෂිත කරන සාහිත්‍ය නිර්මාණයන් ද බිහි වී ඇත. එම කෘති ද වර්ණවත් සිතුවම්වලින් සිත්ගන්නා පරිදි මුද්‍රණය කර ඇත. මේ කෘති දුටු පමණින් ළමා මනස ඇලූම් කරයි. නමුත් ඒම කෘතිවල ඇත්තේ ළමා සිත් කිලිටි කරන දූෂිත සිතිවිලිය. කෝපය, වෛර්ය, පළිගැනීම, ඊර්ෂ්‍යාව, කුහකබව, ආත්මාර්ථකාමිත්වය වැනි දුර්ගුණයන් ළමා මනසෙහි වපුරයි. එවැනි දූෂිත සාහිත්‍ය කතා ළමා පරපුරෙන් දුරස් කළ යුතුය.

යම් සාහිත්‍ය නිර්මාණයක් ළමා මනසට හිතකර ද අහිතකර ද යන්න නිර්ණය කිරීමේ වගකීම දෙමාපියන් හා වැඩිහිටියන් වෙත පැවැරී ඇත. සාහිත්‍ය නිර්මාණය ළමා මනසට උචිත ද අනුචිතදැයි නිර්ණය කිරීමේ නිර්ණායක් මෙහිදී හඳුන්වා දිය හැකිය. එනම් යම් කෘතියක් කියවීමේදී සිත්තුළ යහගුණ වර්ධනය කරයි ද දුර්ගුණ නසයි ද සිත් සුවපත් වෙයි ද සන්සුන් පුද්ගලයෙකු බිහි කරයි ද එවැනි නිර්මාණයක් උසස් නිර්මාණයකි. එය ළමා වැඩිහිටි සැමටම හිතකර වූවකි. එසේම යම් සාහිත්‍ය නිර්මාණයකින් දුර්ගුණ වර්ධනය කර යහගුණ නසයි ද සිත් දුෂිත සිතිවිලිවලින් ආවේගයට පත් කරයි ද එම සාහිත්‍ය කෘතිය පහත් නිර්මාණයකි. ළමා වැඩිහිටි සියල්ලන්ම එම කෘති කියවීමෙන් දුරස් විය යුතුය.

සිංහල ජනයාත්, සිංහල භාෂාව හා සාහිත්‍යයත් ගහට පොත්ත මෙන් අන්‍යොන්‍යව බද්ධ වී ඇත. එය සහජයෙන්ම සිංහල දනන්ගේ ජීවය හා බද්ධ වී ඇති නිසා කුමන පරිසරයක වුවද සිංහල ගද්‍ය පද්‍ය කුමන හෝ සාහිත්‍ය නිර්මාණයක් කියවීමේදී හා ඇසීමේදී සිංහලයාගේ ඇඟකිළිපොළා යයි. මමත්වයක් අපේකමක් සිතට නැෙඟනුයේ මනස කුල්මත් කරමිනි. එයට හේතුව නම් බටහිර සංස්කෘතියට වඩා හෙළ සංස්කෘතිය වෙනස් වීමත් අපේ ජීවන රටාව, ආහාර පාන, කතාබහා, චාරිත‍්‍රවාරිත‍්‍ර අනුව සිංහලයාගේ අනන්‍යතාවය වෙනස්ව ගොඩනැඟීමත්ය. එසේම ඒ සෑම සංස්කෘතිකාංගයක්ම භාෂාවෙන් හා සාහිත්‍යයෙන් නිරූපණය වේ. බටහිර සාහිත්‍යයට වඩා සිංහල සාහිත්‍ය තුළ ඇති යෙදුම්, භාෂා ව්‍යවහාරයන්, උපමා, රූපක, රූඞී, නම් ගම් යනාදිය තුළ අපේකම මුල් බැස ගෙන ඇත. බටහිර සාහිත්‍ය තුළින් යහපත් මාර්ගෝපදේශයන් අපේ ජීවිතවලට අදාළ කර ගත්තත් සංස්කෘතිය අපට සමීප නොවේ. එනිසා සිංහල සාහිත්‍ය පරිශීලනය කිරීමෙන් ගතින් සිතින් අපව අපේ මවිබිම හා සංස්කෘතිය තුළ ජීවත් කරවයි.

සිංහල සාහිත්‍යයේ අනන්‍යතාවය විමසීමේදී එය වසර ගණනාවක් තුළ විවිධ බාධක මැද ගොඩ නැගුණු සාහිත්‍යයක් බව ඉහත සඳහන් කළෙමු. යටත් විජිත යුගයේදී සිංහල භාෂාව හා සිංහල සාහිත්‍යත් අඩපණ වෙමින් පැවැති අවධියක බිහි වූ හෙළයේ මහ පඬිරුවන වශයෙන් විරුදාවලි ලත් කුමාරතුංග මුනිදාස සිංහල භාෂාවේ අරුමයත් ප්‍රෞඩත්වයත් ගෙන දෙමින් සිංහල ළමා සාහිත්‍යයක් ගොඩ නැගුවේය. එසේම අරිසෙන් අහුබුදු සූරීන් ගීත රචකයෙකු හා නාට්‍ය රදකයෙකු වශයෙන් හෙළ බස හා සංස්කෘතිය රැකීමට මහත් මෙහෙවරක් කළේය. මහුගේ නිරීමාණ කියවීමේදී ජාතිකාභිමානය, දේශානුරාගය, ස්වභාව සෞන්දර්යයේ විචිත‍්‍රත්වය ළමා මනයට ගෙන දෙයි. මෙවැනි හෙළ මහාගත්කතුවරු නැමැති මාණික්‍යයන් හෙළ සාහිත්‍ය නැමැති සයුර තුළ අපමණ වෙති. ඒවා පරිශීලනය කරන විට අපගේ මවිබිම, අගම හා සංස්කෘතිය පිළිබඳ මහත් අභිමානයක් ගෞරවයක් නිතැතින් දැනෙයි. එනිසා විශ්ව සාහිත්‍යයට නොදෙවෙනි සාහිත්‍යයක් සිංහලයන් සතු වේ. එය ළමා පරපුරට සමීප කිරීම ප‍්‍රඥාගෝචර මෙන්ම පරමාදර්ශී කි‍්‍රයාවකි.

ළමා මනසට යහගුණ ඇතුළත් කිරීමට සාහිත්‍ය කෘති මනා උපකරණයක් වේ. එබැවින් සුන්දර ළමාවිය වඩාත් සුන්දර කිරීමට අවශ්‍ය උසස් සාහිත්‍ය නිර්මාණයන් කියවීමට දරුවන් පෙළඹවීම අතිශය වැදගත් මෙන්ම කාලෝචිත වූවකි.


මහාචාර්ය එච්. එම්. මහින්ද හෙරත්
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය.
#UOP

Skip the Carousel

1 2 3

1 year ago | [YT] | 14

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#ඉවසීම_පිළිබඳ_බෞද්ධ_ඉගැන්වීම්


බුදුන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම ජිවත් වන සෑම අයෙකුටම කිසිවෙකු සමග ගැටීමෙන් තොරව ජීවත්වීමට හැකියාව ඇති කිරීමයි. එනිසා ගැටුම දෙවියන් අසුරයන් නාගයන් ගාන්ධර්වයන් සහ අනෙක් නොයෙක් සත්වයන් අතර ද වේ. ඔවූහු අන්‍යොන්‍ය වෛරයෙන් හිංසාවෙන් සතුරුකමින් තරහාවෙන් තොරව වාසය කරමු යැයි කොපමණ සිතුව ද අන්‍යෝන්‍ය වෛරයෙන් සතුරුකමින් තරහාවෙන් යුතුවම වාසය කරති. ගැටුම සඳහා වන මානසික නැඹුරුකම් මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය. ප‍්‍රිය වස්තූන්හි ඇලීම, අප‍්‍රිය වූ දෙයට එරෙහිවීම, සතුට ඇති කරන දෙය ලූහුබැඳ යාම, නොසතුට ඇති කරන දෙය සමඟ වන මානසික ගැටුම, තමා සතු දෙය ආරක්‍ෂා කර ගැනීමට ඇති දැඩි වුවමනාව, තමාට ලබා ගැනීමට නො හැකි සම්පත් අන් අය භුක්ති විදින විට ඇති වන අසහනකාරීබව, සීමාසහිත සම්පත්වලට ඇති තරඟකාරීත්වය හා අයිතිවාසීකම් කීම, තමාගේ දෘෂ්ටියෙහි එල්බ සිටින විට ඇති වන දෘෂ්ටි මතභේද යන නැඹුරුකම්ය. සංයුත්තනිකායේ සක්කසංයුත්තයේ එන ඉගැන්වීම් පාදක කර ගෙන සාමකාමී පරිසරයක් ගොඩනැගීමට උපයෝගී වන කරුණු අධ්‍යයනයේදී කරුණු වඩාත් අර්ථාන්විතව වටහාගනු සඳහා අනෙකුත් නිකාය ග‍්‍රන්‍ථවල එන ඉගැන්වීම් ද බෙහෙවින් උපකාරී වේ.
ධර්මයෙන් ලබන විජයග‍්‍රහාණය නියම ජය ලෙස චක්කවත්තිසීහනාද සූත‍්‍රයෙහි සඳහන්ව ඇත. එහිදි ජයග‍්‍රහණය ලබන්නේ ධර්මයෙන් මිස අවි ආයුධ ශක්තියෙන් නොවේ. යුද කිරීමට පෙර සාමකාමී ක‍්‍රම අනුගමනය කළ යුතුය. වෛරයෙන් වෛරය කිසිදාක නොසංසිදේ. එය සංසිඳින්නේ අවෛරයෙන්මය. අක්‍රෝධයෙන් ක්‍රෝධය පරාජය කළ යුතු වේ. බෞද්ධ සදාචාර සංවර්ධනයේ පරම නිෂ්ඨාව වන නිර්වාණය ද ආධ්‍යාත්මික ශාන්තියක් ලෙස දක්වා ඇත.
බෞද්ධ දේව පුරාණය අනුව අමනුෂ්‍ය පිරිස් දෙකකි. ධර්මය නියෝජනය කරන දෙවිවරුය. අධර්මය නියෝජනය කරන අසුරයන්ය. එක් අවස්ථාවකදී වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා තම අසුරයන් අමතා දේවාසුර සංග‍්‍රාමයකදී අසුරයන් ජය ගෙන දෙවියන් පැරදුනේ නම් සක් දෙවිඳු ගෙල පස් වැනි කොට ඇති බැඳුමෙන් බැඳ අසුර පුරයට රැගෙන එන ලෙස ප‍්‍රකාශ කළේය. නමුත් අසුරයන් පරාජයට පත්ව දෙවියන් ජය ගත් අතර වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා ගෙල පස් වැනි කොට බැඳ සුධර්මා සභාවට රැගෙන එන ලදී. එහිදි ඔහු සක් දෙවිඳුට දෝෂාරෝපණය කළේය. එම පුවත ඇතුලත් වේපචිත්ති සූත‍්‍රය තුළ කෝපයට පත් පුද්ගලයාගේ ලක්‍ෂණ මෙසේ දැක්වේ. එහි ඉවසීමේ අවස්ථා දෙකක් දැක්වේ. එනම්,

 *භය හා දුබල බව නිසා ඉවසීම.
* හැකියාව ඇතිව ඉවසීම.

ගැටුමකට හෝ අන්‍යොන්‍ය අරගලයකට මැදිහත් වීමට වඩා ඉවසීම ඉතාමත් ප‍්‍රායෝගිකය. ඉවසීම ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වශයෙන් හිතකරය. සමාජයේ පීඩිත පන්තිය සැමවිටම බොහෝ සෙයින් ඉවසයි. අරගලයකට මැදිහත් වීමට වඩා එයත් උසස් ගුණාංගයකි. එහෙත් හැකියාව ඇතිව ඉවසීම උතුම්ය. බොහෝ විට ශක්තිමත් පුද්ගලයා අක‍්‍රමණකාරී ලෙස තම අභිලාෂයන් සපුරා ගනියි. ආධ්‍යාත්මික ගුණ ධර්මයන්ගෙන් හා බාහිර කායිකව ශක්තිමත් පුද්ගලයාගේ ඉවසීම ප‍්‍රශස්තය. නුවණැත්තා කායිකව හි මානසිකව ශක්තිමත් අයෙකි. එබැවින් නුවණැත්තා බාලයන් හා සටන් නොකරයි. වේපචිත්ති සූත‍්‍රයේ දී සක‍්‍රයා සදාචාරවත් අයෙකු වශයෙන් පෙනී සිටියි. ඔහු ප‍්‍රඥාවන්තයෙකි. එවැනි අයෙක් කෙසේ නමුත් බාලයන් දුර්වලයන් සමඟ නො ගැටෙයි. සතුරාගේ ඵරුෂ බස් අසමින් ඉවසන නුවණැත්තා දුර්වලයකු ලෙස සාමාන්‍ය ජනයාගේ පිළිගැනීමයි. එනමුදු ස්ථිර ගුණාංගයන් මත පිහිටීම උදාරය. බාලයා හෝ අරගලකාරී පුද්ගලයා බොහෝ සෙයින් තමාට එරෙහිව ඉදිරියට එන්නේ නම් නුවනැත්තා ඔහු වැලැක්වීම සඳහා දඬුවම යොදා ගනියි. එහෙත් ඒ සියල්ලටම වඩා දුර්වලයන් මර්ධනයෙහි උසස්ම ක‍්‍රමවේදය නම් ඉවසීමයි. අරගලකාරී පුද්ගලයා ඉවසන්නා පිළිබඳව කුමක් සිතුවද තමාගේ අභිවෘද්ධිය කැමැති පුද්ගලයා ඉවසීමෙන් පලා නොයයි. ඉවසන්නාගේ (නුවණැත්තාගේ) ලක්‍ෂණ රාශියක් වේපචිත්ති සූත‍්‍රයෙහි සඳහන්ව ඇත.

*බාලයා හා නො ගැටෙයි.
*කිපුණුතැනැත්තා ඉදිරියේ සිහි ඇතිව සංසිදෙන්නේය.
*බාලයා කුමක් සිතුවත් (භයට හෝ ඉවසයි යනුවෙන්
* එය ස්වකීය දියුණුව පරම කොට ඇති හෙයින් ඉවසයි.
*නුවණැත්තා තුළ ධර්මයෙන් යුතු බලයක් පිහිටා ඇත.
*ඉවසීම නියම බලයක් නොවේයැයි කියන්නෙක් නැත.
*ගුණ ධර්මයන්ගෙන් ශක්තිමත් අයෙකි.

කිපුණු තැනැත්තා ඉදිරියේ නුවණැත්තා නො කිපෙයි. එයම නො දිනිය හැකි වූ සටන දිනීමේ මඟයි. කිපුණාහු ඉදිරියේ සිහි ඇතිව (ඉවසිමෙන්* හැසීරීම, තමාට ද ලෝකායට ද යහපත සලසයි. ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් ඔහුට අකුසල මූලයන් යටපත් වී කුසල මූලයන් හටගනියි. ඒවා වර්ධනය වීමෙන් බෞද්ධ පරම නිෂ්ඨාවට යොමු කරයි. මානසික වශයෙන් නිරෝගීමත් හා ප‍්‍රසන්න පුද්ගලයෙක් බවට පත්වෙයි.

වේපචිත්ති සූත‍්‍රයෙහි සඳහන් පරිදි බාලයන් අතර ඉවසීමෙන් ක‍්‍රියා කරමින් ඹවුන් හා නොගැටි ජීවත්වන්නෝ ඤාණවන්තයෝ බව දැක්වේ. එසේම එහි ගැටුමට පිවිසෙන බාලයාගේ ලක්‍ෂණ මෙසේ දැක්වේ. එනම්,

1. වලකන්නෙක් ඉදින් නොවන්නේ නම් අඥානයෝ බොහෝ සෙයින් විරුද්ධව
ඉදිරියට එන්නාහුය.
2. බාලයා ඉවසන්නවුන් දැක තමාට ඇති බිය නිසා ඉවසන්නේ යැයි සිතයි.
3 දකිනවිට අසභ්‍ය පරුෂ වචනවලින් දොස් කියයි.
4. අවමන් කරයි.
5. පලා යන ගොනෙකු යට කරගෙන යන ගව මුලක් මෙන් නුවණ මද තැනැත්තේ බොහෝ සෙයින් ඉවසන්නවුන් මැඞීමට උත්සහා කරයි.
6. අඥාන බලය යමකුගේ බලය වේද බලයක් නොවූ එය බලයක් යැයි නුවණැත්තෝ නො කියත්.

දෙවියන් මිනිසුන් ඇතුලූ නොයෙක් සත්වයන් ගැටුමට යොමුකරන ලක්‍ෂණ දහසක් වත්‍ථූපම සූත‍්‍රයෙහි සඳහන්ව ඇත. විසම ලෝභය, ව්‍යාපද, ක්‍රෝධය, බද්ධ වෛරය, මකුබව, පලාසය, ඊර්ෂ්‍යාව, මසුරුකම, මායාව, ශඨබව, උපස්ථම්භ, සාරම්භ, මාන, අභිමාන, මද, පමාද යනු එම කරුණුය. මේවා සිත කෙලෙසන බව දැන පහවීමෙන් සිත සමාසහිත වෙයි. සක්කසංයුත්තයේ අන්තර්ගත සුත‍්‍රයන්හිද මෙම කරුණු හා සමගාමී කාරණාවන් සඳහන්ව ඇත. ධජග්ගසූත‍්‍රයෙහි එන ලෝභ, දෝස හා මෝහ යන කරුණු ද වේපචිත්ති සූත‍්‍රයෙහි එන කෝපය, ඵරුෂ වචන බිණීම, ඉසයෝ සමුද්දක සූත‍්‍රයෙහි සඳහන් කෝපය පළ කිරීම, සිල්වතුන්ට හානි කිරීම හා යහපත් පුද්ගලයන්ගේ ජීවිතවලට බිය ඇතිකිරීම දුබ්බණ්ණිය සූත‍්‍රයෙහි සඳහන් කෝපය මේ සඳහා නිදසුන් වන්නේය. මෙම කරුණු සිතින් බැහැර කරන්නා සමකාමී පුද්ගලයකි. නුවණැත්තෙකි. එවැනි පුද්ගලයන්ගෙන් සමාජය සවිමත් වීම මඟින් සමාජයෙන් ගැටුම පලා යයි. එසේ උදාර ගුණාංගයන්ගෙන් පරිපූර්ණ පුද්ගලයෙක් සමාජයේ නායකත්වයට පිවිසීම භාග්‍ය සම්පන්න කාරණයකි. මෙම සංයුත්තයේ පළින් පළ එවැනි පුද්ගලයකු සතු ගුණාංග සමුදායක් විද්‍යමාන වේ. කුලාවකසූත‍්‍රයෙහි පහත ගුණාංග සඳහන්ය.

1.යහපත් නායකයා ගැටුමකට අනුබල නොදෙයි.
2.සතුරා ඉදිරියෙන් ඉවත්ව යයි.
3.සතුරාට හෝ පරිසරයට - අහිංසකයන්ට වුව පීඩාවක් නො කරයි.

වීර්යයෙන් නොනැගිට උත්සහාවත් නොවී කිසිදු සැපයක් ලැබිය නොහැකි බවත් උත්සහයෙන් හා වීර්යයෙන් බැහැරවීම අලසයාගේ ගති ලක්‍ෂණයක් බව සුවීර හා සුසීම සූත‍්‍රයන්වලින් පැහැදිලි වේ. උත්සහාවත්ව වැඩ නොකර සිටිය හැකි එකම ස්ථානය නිර්වාණයි. එැවින් ලෞකික ජීවීතයේදී උත්සහය හා වීර්යය අනිවාර්ය කාරණයකි. ඒ අතර ඉවසීම සියල්ලටම වඩා උතුම්ය.

සත්පුරුෂයන්ගේ ක්‍රෝධය මඟින් අසත්පුරුෂයන් තුළ ක්‍රෝධය වර්ධනය වීමටත් සත්පුරුෂයන්ගේ ඉවසීම අසත්පුරුෂයන් තුළ ඉවසීම වර්ධනය වීමටත් හේතු වන බව දුබ්බණ්ණිය සූත‍්‍රයෙන් පැහැදිලි වන්නේය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් මුහුණුවරක් ගත්තකි. බොහෝ සෙයින් ඉවසීම මත කෝපය අඩු නොවන අතර එය තවදුරටත් වර්ධනය වේ. ක්‍ෂාන්තිවාදී ජාතකයේ කලාබු රජු මෙයට උචිත නිදසුනකි. තමාගේ විරුද්ධ ක‍්‍රියාවන්ට ප‍්‍රතිචාර නොලැබීම නිසා කෝපයට පත් වූ පුද්ගලයා තව තවත් කෝපයෙන් දැවෙයි. ක්‍ෂාන්තීවාදී තාපසයා කලාබු රජුගේ හිරිහැර හමුවේ ඔහුට ආශිර්වාද කළමුත් ජීවිතය තොරවුවත් කෝපයට පත් නොවූ අතර එමඟින් වඩ වඩාත් උරණ වූ කලාබු රජ අවීචි ගත වූයේය. දුබ්බණ්ණිය සූත‍්‍රයට අනුව තව්තිසා වැසි දෙවියන්ගේ කෝපය හමුවේ කෝධභක්ඛ යක්‍ෂයා ශක්තිමත් වූයේය. එසේම සක‍්‍රයන්ගේ ඉවසිම හමුවෙහි යක්‍ෂයා දුර්වල වූයේය. එහිදි සක‍්‍ර දෙවියන්ගේ උපදේශය ඉතා වැදගත් වේ. ර්‍ණනො ගැටුණු සිත් ඇති හෙයින් ක්‍රෝධය නැමැති දිය සුළියෙන් පහසුවෙන් ගෙන යා නොහැකි අතර මම බොහෝ කලක් නො කිපෙමි. ක්‍රෝධය මා කෙරෙහි නො පිහිටයි. ඉදින් කිපුණත් රළු බස් නො කියමි. දහම් බස් පවසමි. ආත්මාර්ථය මනාකොට දක්නා ලද මම තමහට අතිශයින් නිගා කරමි.” මෙයින් ගම්‍යමාන වන්නේ ක්‍රෝධය නිසා ගැටෙන අතර එමඟින් තමාට හානි පමුණුවා ගන්නා බවයි. කිපෙන්නවුන්ට නො කිපීම ද ක්‍රෝධ නො කිරීම ද අවිහිංසාවය ද ආර්යයන් සතු වුූවකි. එබැවින් මෛත‍්‍රිය, ඉවසීම හා අවිහංසාව සමකාමී සදාචාරාත්මක සමාජයක පදනම වන බව පැහැදිලිය.

මහාචාර්ය එච්.එම්.මහින්ද හේරත් ✒️✒️

#buddha #dhamma #දහම්විවරණ #ධම්ම

Skip the Carousel

1 2 3 4

1 year ago | [YT] | 9

Buddhist Thoughts - Professor Mahinda Herath H M

#චෛත්‍ය_වන්දනය_සමඟ_බැඳුණු_ශ්‍රී_ලාංකේය_පුදපූජා_හා_චාරිත්‍ර.-04 කොටස


මෙසේ ස්තූප වන්දනයෙහි අගය වඩාත් මහායාන සාහිත්‍ය තුළ අවධාරණය කර ඇත. තමන් බාහිරව කරන පූජාවකට වඩා ආධ්‍යාත්මිකව උපදින සිතිවිලි ධාරාව වැදගත් බව එහි සලකා ඇත. වැලි ගොඩකින් ස්තූපයක් ඉදි කිරීමෙන් ආනිසංස ඇති නෙවේ. නමුත් එම අවස්ථාවෙහි සිතෙහි උපදින සිතිවිලිවලින් තහවුරු වන්නේ බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි වූ ශ‍්‍රද්ධාව හා ගෞරවය යි. එය මෙම පූජා චාරිත‍්‍ර තුළ ඇතුළත්ව ඇත. එම සංකල්ප තහවුරු කරන ස්තූප පූජාවක් පිළිබඳ ඓතිහාසික තොරතුරක් මිලින්දපඤ්හයෙහි මෙසේ සඳහන් වෙයි.

”ශ‍්‍රද්ධාවත් වූ රත්නත‍්‍රයෙහි ප‍්‍රසන්න වූ ව්‍යක්ත වූ නුවණැති වූ බුද්ධි සම්පන්න වූ ස්ති‍්‍රයෙක් හෝ පුරුෂයෙක් හෝ බුදුගුණ පිළිබඳව අවදි වූ සිහියෙන් යුක්ත වූ සිතා සුගන්ධ ද්‍රව්‍යක් හෝ මල් හෝ වස්ත‍්‍රයක් හෝ මෙයින් එක්තරා දෙයක් හෝ අන්කිසිවක් හෝ අධිෂ්ඨාන කර චෛත්‍යාදියෙහි මෙබඳු නමක් වේවායි අධිෂ්ඨාන කොට ඔසවන්නේය. (නඟන්නේය*. ඒ ශ‍්‍රද්ධාවත් පුද්ගලයන්ගේ අධිෂ්ඨානයෙන් පිරිනිවියාහුගේ චෛත්‍යයෙහි ප‍්‍රාතිහාර්යය වන්නේය.”

මෙසේ ස්තූප පූජාවක් පිළිබඳව සාධක රහතන් වහන්සේ නමකගෙන් ප‍්‍රකාශයට පත්වීම මෙහි ඇති විශේෂත්වය යි. මෙම මිලින්දපඤ්හයෙහි දැක්වෙන යෙදුමෙන් වැදගත් කරුණු කිහිපයක් ප‍්‍රකට වෙයි.
1ග මෙම යෙදුමෙන් ස්තූප වන්දනයෙහි නිරත වන පුද්ගලයන්ගේ චරිත ලක්‍ෂණ එහි කියවේ. ඒ අනුව ධර්ම කරුණු මැනවින් වටහාගත් තෙරුවන් කෙරෙහි ශ‍්‍රද්ධාව ඇති ප‍්‍රඥා සම්පන්න පුද්ගලයන් විසින් ස්තූප වන්දනයෙහි නිරත වන බව ද එහි සඳහන් වේ. යමෙක් ස්තූප වන්දනය හුදෙක් අනුවන කි‍්‍රයාවක් බව අර්ථ දක්වන්නේ නම් එයට මෙය කදිම පිළිතුරක් වේ. එහෙයින් ශ‍්‍රද්ධා සම්පන්න පුද්ගලයාගේ ප‍්‍රඥා සම්පන්න කි‍්‍රයාවක් සේ ස්තූප වන්දනය කියවේ.
2ග එබඳු පුද්ගලයන් ස්තූප වන්දනයෙහි නිරත වන්නේ බුදුගුණ පිළිබඳව අවදි වූ සිහියෙන් යුක්තව ය. එසේ ස්තූප වන්දනය අර්ථවත් කර ගැනීමට නම් බුදුගුණ පිළිබඳ අවදි වූ සිහිය තිබීම වැදගත් වේ. වර්තමානයේ සිදු කරන වන්දනයට ස්තුපයෙහි ඇතුළත් පූජාර්හ වස්තූන් අයත් බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව හෝ අදාළ රහතන් වහන්සේ පිළිබඳව හෝ පැවති ගුණ එම අවස්ථාවෙහි සිහිපත් කළ යුතු බව මෙයින් කියවේ. එසේ කළ පූජාව ඵලදායක වන බව මෙම ෙඡ්දය අවසානයෙහි දැක්වෙන අනුසස් සම්බන්ධ කරුණුවලින් පැහැදිලි වේ. යමෙක් තමන් පුදන ස්තූපයෙහි ඇතුළත් වස්තූන්ගේ ගුණ සිහි නොකර පුදත් නම් එය අර්ථ ශූන්‍ය කරුණක් වන්නේය.
3ග ස්තූපයට පිදිය හැකි වස්තූන් වශයෙන් සුගන්ධ ද්‍රව්‍යක් හෝ මල් හෝ වස්ත‍්‍රයක් හෝ මෙයින් එක්තරා දෙයක් (අඤ්ඤතරං වා* හෝ කිසිවක් (කිඤ්චි වා* හෝ විය හැකි බව දැක්වේ. ඒ අනුව සුවඳ හමන ද්‍රව්‍ය පිදිය හැකිය. ඇතැම් තැනෙක වත්සුණු පිදිය හැකි බව දැක්වේ. (4 පාදක සටහන බලන්න.* සමහර අවස්ථාවක කළු අගිල් හා කපුරු දැවීමෙන් නැඟි සුවඳ දුම් පූජනීය සුගන්ධයක් වශයෙන් සලකා ඇත. එහෙයින් ස්තූප පූජාවේදී මෙම සුගන්ධ ද්‍රව්‍ය යොදා ගන්නට ඇත. එහෙත් එය කලින් කල වෙනස් වන්නට ඇති අතර එහිදී සමාජයෙහි පවත්නා සුවඳ වර්ග යොදා ගන්නට ඇත. විශේෂයෙන් තායිලන්තය වැනි රටක ස්තූප පූජාවේදී දුම් වර්ග භාවිතයක් දක්නට නොලැබේ. මල් වශයෙන් මෙහි විශේෂිත වූ කිසිවක් නොදැක්වෙතත් සුමන වකුලාදී මල් යොදාගත් බව මිලින්දපඤ්හ පරිවර්තනයක දැක්වේ. එසේ ම වස්ත‍්‍ර වශයෙන් කොමු, කසිසළු වැනි බුදුන් වහන්සේට පිදු මහර්ඝ වූ වස්ත‍්‍ර පුදන්නට ඇත. එහි දැක්වෙන ”අඤ්ඤතරං වා” යන යෙදුමෙන් එක්තරා දෙයක් මෙම පූජා ද්‍රව්‍ය අතරින් දෙයක් වශයෙන් අදහස් වේ. දන්නා බව කිමෙන් සීමාසහිත බව ද එක්තරා දෙයක් කීමෙන් පුදන්නා රිසි කරන ඕනෑම දෙයක් පිදිය හැකි බව ද එම පදයෙන් කියවේ. එසේම කිසිවක් (කිඤ්චි වා* යනුවෙන් දැක්වීමෙන් සීමාරහිත බව හැඟීයයි. එයින් පුදන්නා කැමති ඕනෑම වස්තුවක් ස්තූප පූජාව සඳහා පිදිය හැකි බව කියවේ. මේ අනුව ස්තූප පූජාවට යොදා ගත හැකි විශේෂ වස්තුවක් නොමැත. මේනිසා වර්තමානයෙහි පවත්නා ජනපි‍්‍රය මල් පූජාවන් හා අටපිරිකර පූජාවන් අනුකූල වූ ස්තූප පූජාවන් බව කියවේ.
4ග යම් ස්ත‍්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් බුදුගුණ සිහිපත් කර ස්තූපය පිදීමේදී යම් ප‍්‍රර්ථනාවක් කරන්නේ ද එය සඵල වන බව ද මෙයින් තවදුරටත් තහවුරු කෙරේ.

මෙබඳු ස්තූප පූජාවක් පිළිබඳ තොරතුරු අවදානයෙහි ද දැක්වේ. ඒ අනුව ස්තුප පූජාව සඳහා පස්වැදෑරුම් ආහාර ද පස්වැදෑරුම් සුවඳ දිය ද ජිනේන්‍ද්‍රයන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය නැහැවීම සඳහා යොදා ගන්නා බව කියවේ. ඒ පිළිබඳ වූ විවරණයක් නොමැති හෙයින් පෙළ සාහිත්‍යය ඇසුරෙන් විවරණයක් දක්වනු කැමැත්තෙමි. මෙහිදී බුදු සමයෙහි දැක්වෙන ආහාර වර්ග පහ වනුයේ ඛද්‍ය (කැවිලි හෙවත් කෑ යුතු දෑ*, භොද්‍ය (අනුභව කළ යුතු දෑ*, ලෙය්‍ය (ලෙව කෑ යුතු ආහාර*, පෙය්‍ය (පානය කළ යුතු දැ* හා සායනීය (දිවෙන් රස විඳින ලද දෑ* යි. වෙනත් ආහාර වර්ග පහක් ද දැක්වේ. එනම් බත්, කොමුපිඩු, අත්සුණු, මත්ස්‍ය හා මාංශ යනුයි. මේ අනුව පළමුව දැක්වූ ආහාර වර්ග ස්තූප පූජාවේදී යොදා ගන්නට ඇත. එයට හේතුව වනුයේ එයින් බුදුන් වහන්සේ අනුදත් සියලූ ආහාර වර්ග ඇතුළත් වන නිසාය. මෙහි දැක්වෙන සුවඳ ජලය වශයෙන් මානෙල්, සඳුන්, එළ ඉඹුල්, කීන හා දොඹ මිශ‍්‍ර ජලය හෝ අරත්ත, හරන් කහ, මදුරු තලා, අතිවිඩයන් හා පිච්ච වැනි මිහිරි සුවඳ හමන සුවඳ වර්ග මුසු වූ ජලය මෙයින් අදහස් කළ බව පෙනේ. එසේ උසස් ආහාර හා සුවඳ වර්ග පිදීමෙන් දිව්‍ය ආත්මභවයක් ද සුවඳ දිය පිරි අකාශ ගංගාවෙහි ස්නානය කිරීමේ හැකියාව ද ලැබෙන බව කියවේ.

එසේ ම යමෙක් චෛත්‍යය උදෙසා සුවඳ සුණුවලින් යුතුව ජලමණ්ඩලයක් කරත් ද එයින් රාජවංශයෙහි ඉපදීමටත් රන්වන් සිරුර ඇතිව සමෘද්ධිමත් ව වාසනාවන්ත ජීවිතයක් ගෙවීමටත් හැකි වන බව කියවේ. මේ අනුව ස්තූපයට පිවිසෙන ස්ථානයෙහි සුවඳ දිය පිරි පා සෝදන දෝණියක් කිරීමත් ස්තූප පූජාවක් වශයෙන් පැවැති බව පෙනේ. ඒ අනුව පැරණි ස්තූපයන් අබියස පාදෝණියක් වූ බව ඉහත සඳහන් කරෙණි. ස්තූප වන්දනයට පිවිසෙන්නාගේ පිරිසිදු බව සඳහා මෙය කළ බව පෙනේ. තවද ජිනචෛත්‍යය උදෙසා සුවඳ දුම් නඟත් ද ඔවුහු දිව්‍ය ආත්මයක් ලැබ සුගන්ධවත් ශරීරවලින් යුක්ත වෙති. එසේ ම අනෙක් දිව්‍ය සමූහයා විසින් වැඳිය යුතු තත්ත්වයට පැමිණෙති. ඉදින් මිනිසෙක් වී නම් පිරිසිදු සිතක් ඇති අයෙක් වේ. මෙයට අමතර ව අවදානයෙහි සඳහන් පරිදි ස්තූප පූජාව කළ හැකි ක‍්‍රමයන් හා ඊට අනුරූපී වූ විපාකයන් මෙසේ සංක්‍ෂේපයෙන් දැක්විය හැකිය.
පූජා ක‍්‍රම ඵල විපාක
1 ආහාර පූජාව x දිව්‍ය ආත්මයක් ලැබීම
x සුවඳවත් වූ දිව්‍ය ගංගාවෙහි නිරතුරුව ස්නානය කිරීමට හැකියාව ලැබීම
x දෙවියන් හා නිතැතින් සතුටින් කල් ගෙවීම
2 සුවඳ දියෙන් ස්තූපය නැහැවීම
3 සුවඳ සුණු මිශ‍්‍ර ජලමණ්ඩලයක් කිරීම x රාජ කුලයෙහි ඉපදීම
x රන්වන් ශරීර ලැබීම
x සමෘද්ධිමත් ජීවිත ඇතිව විසීම
x සෙසු පිරිස අතර වාසනාවන්ත අයෙකු වීම
4 සුවඳදුම් පිදීම x සුවඳවත් ශරීර ඇතිව දෙව්ලොව ඉපදීම
x අනෙක් දිව්‍ය සමූහයා විසින් වැඳිය යුතු තත්ත්වයට පැමිණීම
x මිනිසෙක් වී නම් පිරිසිදු සිත් ඇත්තෙකු වීම.
5 සුවඳ වර්ගවලින් ස්තූපය ආලේප කිරීම x සුවඳවත් ශරීර ලැබීම
x බලයෙන් හා දීප්තිමත් යුතු උතුම් මිනිසුන් බවට පත්වීම
6 වර්ණවත් වූ ද උසස් වූ ද නූල් යෙදු මනා වූ සිවුරු පිදීම
x දිව්‍යමය වස්ත‍්‍රවලින් වසන ලද සියුමැලි වූ ශරීර ලැබේ.
x සියලූ යහපතින්ද සම්පත්වලින් ද යුක්ත වේ.
7 උතුම් සුවඳින් යුතු සියලූ මල්වර්ගවලින් චෛත්‍යය පිදීම
x නීරෝග භව ලබයි.
x දීර්ඝායුුෂ ලබයි.
x සෞභාග්‍යයෙන් යුක්ත වේ.
x වංශවත් කුලවල උපදියි.
8 යහපත් මල්වලින් ගොතන ලද මල්මාලාවලින් චෛත්‍යය හාත්පසින් අලංකාර කිරීම
x වාසනාවන්ත බව ලබයි.
x දැකුම්කළු ලස්සන ශරීර ලබයි.
x මිනිසෙක් වී නම් රජවරුන්ගේද දෙවියෙක් වි නම් දෙවියන්ගේ ද පැසසුම් ලබයි.
9 ස්තූපය උදෙසා පහන් වැට කිරීම x මැණික්වලින් පිරිපුන් වූ භණ්ඩාගාර ලබයි.
x මනහර ඇස් ලබයි.
x දැකුම්කළු වේ.
x ප‍්‍රඥාව ලබයි.

මෙයට අමතරව ස්තූප පූජාව නිසා අනුසස් ලබන ලද රහතන් වහන්සේලා පිළිබඳ තොරතුරු රාශියක් අපදානපාළියෙහි ඇතුළත් වේ. ඒවා ද මේ හා සමාන ස්වරූපයක් ගනියි. එසේ ම භාරතයෙහි සාංචි ස්තූපයට ද මෙබඳු පූජා පැවැති බව සෙල්ලිපි සාක්‍ෂ්‍ය දරයි.
ස්තූප වන්දනය සම්බන්ධයෙන් විවිධ පූජා ක‍්‍රම අද සමාජයෙහි දක්නට ලැබේ. ඒ අතර අටපිරිකර පූජාවන් පැවැත්වීම ජනප‍්‍රිය ම පූජා ක‍්‍රමයකි. එය ස්තූපය හාත්පස ඉහළට තැබීම සිදු කරයි. නමුත් ස්තූපයෙහි උසට තරම් වන ආකාරයෙන් තැබීම අපහසු කාර්යකි. එනිසා තමන් පූජා කළ හැකිි පමණට තැබීම හා පූජා කිරීම සිදු කරනු ලැබේ. එය ගිරිභණ්ඩ පූජාව නමින් හඳුන්වනු ලැබේ. එසේ ම විවිධ මල්වර්ගවලින් ස්තූප මළුව සරසනු ලැබේ. නෙළුම්, උපුල්, රෝස වැනි මල් වර්ග ස්තූප මළුව පුරා අතුරවමින් පූජාව පවත්වනු ලබන ආකාරය ද දක්නට ලැබේ.
ස්තූප වන්දනය අනෙකුත් රටවල ප‍්‍රචලිත ව පැවතියත් තායිලන්තයේ දක්නට ලැබෙන ස්තූප වන්දනය අද්දැකීමක් වශයෙන් හා එම පූජාව ස්තූප වන්දනයෙහි ගුණාත්මක බව වැඩි දියුණු කර ගැනීමට ඉවහල් වන හෙයින් ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ. ඉතා දුර්ලභ කරුණක් වන ස්තූප වන්දනය ධම්මකාය නම් විහාරස්ථානයෙහි දක්නට ලැබේ. පිළිම වන්දනය හා භාවනාව ජනප‍්‍රිය රටක් වන තායිලන්තයෙහි ස්තූප ඉදි කිරීම උක්ත විහාරස්ථානයෙහි දක්නට ලැබුණේය. එහි ඉදි කර ඇති ස්තූප හා මාලක අතිවිශාලය. එහි මාලකය දිගින් හා පළලින් කිලෝමීටරයක් පමණ වන අතර එම මළුවෙහි ලක්‍ෂ ගණනකට පහසුකම් ඇත. එහි වාඩිවනුයේ එහි නිර්මාණය කර ඇති අඩි දෙකේ ප‍්‍රමාණයට වූ කොටුවක් තුළය. එසේ වාඩි විමෙන් සෑම අතකටම පිළිවෙලක් නිර්මාණය වේ. එසේ ම ස්තූපය කොටස් තුනකින් යුක්තය. ඉහලින් ම ඇත්තේ කුඩා බුද්ධ රූපවලින් නිර්මාණය වූ කොටසයි. එයින් බුදුන් වහන්සේ නියෝජනය කෙරේ. අනතරුව ඇත්තේ ධර්මය තැන්පත් කළ කොටසයි. එහි ත‍්‍රිපිටකය තැන්පත් කර ඇති අතර එයින් ධර්ම රත්නය සංකේතවත් කෙරේ. එම කොටස් දෙකට ඉහලින් යාම කිසිදු ආකාරයකින් සිදු නොකෙරේ. අනතුරුව ඇත්තේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට වාඩි වීම සඳහා පේළි කිහිපයක් ඇත. එයින් සංඝ රත්නය සංකේතවත් කෙරේ. අනතරුව ඇත්තේ සැදැහැවතුන් වාඩිවන මළුවයි. එයින් උපාසක පිරිස සංකේතවත් කෙරේ. මෙසේ බුද්ධ, ධම්ම. සංඝ හා උපාසක උපාසිකා යන සියලූ පාර්ශ්ව සංකේතවත් කරන ස්තූපය වෙනුවෙන් මාඝ නමින් පූජාවක් වසරකට වරක් පවත්වනු ලැබේ. එවැනි පූජාවන් විශේෂ දිනවල ද පවත්වනු ලැබේ. මෙයට ද සහභාගී වූ හෙයින් එහි ඇති විසිතුරු බව දුටුවෙමු. භික්‍ෂූන් වහන්සේලාත් උපාසක උපාසිකාවන් යම් පමණක පිරිසකුත් පහන් සහිත ලාම්පු සියතින් දරා ගෙන පෝදා රාති‍්‍රයෙහි ස්තූපය වටා පැදකුණු කරති. මෙය අතිශය චමත්කාර ජනක සිදු වීමකි. මෙබඳු පහන් පූජාවන් ද අතිශය උත්කර්ශවත් අන්දමින් එතෙර හා මෙතෙර සිදු කරනු දක්නට ලැබේ.

නිගමනය

මෙසේ ස්තූපය හා බැදුණු පුජාචාරිත‍්‍ර අපමණය. එය විශාල ප‍්‍රමාණයේ ග‍්‍රන්‍ථයකට තරම් ප‍්‍රමාණවත් වේ. එහෙත් මෙම කෙටි ලිපියෙන් එය ඉදිරිපත් කිරීම අපහසුය. නමුත් මෙතෙක් සාකච්ඡුා කළ කරුණුවලින් අතීතයෙහි සිට පැවැති පූජාචාරිත‍්‍රවල සංවර්ධනයක් හා ව්‍යාප්තියක් දක්නට ලැබේ. නමුත් එම පූජාවලින් ලැබෙන ආනිසංස පක්‍ෂය සැඟ වී ඇත. නූතනයේ ලෞකික හා ලෝකෝත්තර ප‍්‍රතිඵල අපේක්‍ෂාවෙන් ස්තූප හා බැඳුණු පූජා චාරිත‍්‍ර ඉටු කරනු ලැබේ. කෙසේ වුවත් අනෙකුත් බෝධින්ට වඩා ශාරීරක බෝධියට සුවිශේෂී ස්ථානයක් පූජා චාරිත‍්‍ර අතර මෙන්ම ගෞරව කිරීම් තුළ ද දක්නට ලැබේ.

එච්.එම්.මහින්ද හේරත් ✒️✒️
අංශාධිපති
පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශය
ශාස්ත්‍ර පීඨය
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය.

Skip the Carousel

1 2 3 4 5

1 year ago | [YT] | 14