Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology offers an autonomous Certificate Course in Child & Adolescent Psychology – Enhancing Potential, designed for individuals who wish to understand, support, and nurture the psychological development of children and adolescents.
This 6-month correspondence/autonomous course is structured to be flexible and learner-friendly, allowing participants to complete it without disturbing their current academic or professional schedule. The course provides well-designed study material and focuses on practical understanding of child and adolescent development.
The programme includes a 2-day comprehensive Child Development Training Programme and is conducted in two batches every year (July & December).
Eligibility: Any graduate
Who can benefit: Teachers, psychologists, counsellors, educators, parents, and professionals working with children and adolescents.
📍 Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology, Sadashiv Peth, Pune
📞 Contact: 020-24207225 / 9226074766
🌐 Website: www.jpip.org
Confused about what career option to take after 10th and 12th?
Know more about upcoming career trends from experts in the fields through Disha Darshan Videos and appear for iA: Aptitude Test of Jnana Prabodhini to choose your appropriate career path.
उषा खिरे : जबाबदार प्रज्ञावंत
गेली पस्तीस वर्षे ज्यांच्याबरोबर काम केले त्या आमच्या आदरणीय डॉ. उषा खिरे त्यांच्याबद्दल जाणवत राहिलेले काही विशेष. २३ नोव्हेंबर २०२५ या त्यांच्या प्रथम स्मरणदिनाच्या निमित्ताने ही आदरांजली.
अध्यात्मिक अधिष्ठान, धर्मनिरपेक्ष दृष्टीकोन आणि सामाजिक सजगता असलेल्या देशप्रेमी उद्योजक काका सुपनेकर कुटुंबाच्या जीवनशैलीत देशाभिमानाचे बाळकडू उषाताईंना मिळाले. एका छताखाली सर्व प्रकारच्या लोकांना दिलेली समतेची वागणूक तिथेच रुजली. वडील दहाव्या वर्षीच गेले तरी आई आणि आजी ह्यांच्या मायेत आणि वडिलांनी उभ्या केलेल्या उद्योग समूहाच्या छायेत त्यांचे बालपण समृद्ध झाले. प्रकृतीच्या तक्रारी नसूनही अनेक मोठ्या आजारपणांचा सामना त्यांना करावा लागला. विवाहानंतर मोठ्या आजारातून बाहेर येत, मुलांना मोठे करीत असतानाच, आई-माई (आजी) आणि कुटुंबियांची आवश्यक तेवढी मदत घेत स्वत:च्या बळावर त्यांनी बहिस्थपणे महाविद्यालयीन शिक्षण, विद्यापीठाचे पदव्युत्तर शिक्षण आणि विद्यावाचस्पती पदवीही मिळवली.
ज्ञान प्रबोधिनी ह्या संस्थेच्या एकखांबी तंबू- म्हणजे कै वि. वि. पेंडसे, ऊर्फ सगळ्यांचे अप्पा पेंडसे, ह्यांनी देशातील बौद्धिक संपदेचा - म्हणजेच बुद्धीमान मुलांच्या योग्य संवर्धनाची गरज लक्षात घेऊन १९६४ मध्ये बुद्धीमान मुलांची निवड करून प्रथम शालाबाह्य शिक्षण सुरु केले आणि १९६९ मध्ये प्रशाला सुरु केली. मुलाना बुद्धीमत्ता कसोट्या देऊन त्यांची निवड करून देणे हे एक अटळ काम होते. अशा प्रकारचे प्रशिक्षण विद्यापीठात अप्पांच्या देखरेखीखाली झाल्यामुळे ते सहजपणे उषाताई आणि त्यांच्या प्रबोधिनीतील सहकाऱ्यांकडे आले.
अप्पांच्याच सांगण्यावरून मेन्सा, इंडिया प्रबोधिनीत उषाताईंच्या जबाबदारीवर सुरु झाले आणि तिचे पहिले अध्यक्षपद उषाताईंनी पेलले. अप्पांकडून मानसशास्त्र शिकत असतांना संख्याशास्त्रातील अत्यंत अवघड संकल्पना हे त्यांच्या बुद्धीने सहज पेलले. इतकेच नव्हे तर अशी आव्हाने जसे घटक पृथक्करण (factor analysis), विद्यापीठात नव्याने आलेल्या महासंगणकाचा वापर, ही त्यांच्या बुद्धीला मोठी उद्दिष्ट्ये पुरवणारी ठरली. डॉ. जे. पी. गिल्फर्द यांची त्रिमिती स्वरूपाधारित बुद्धी-संकल्पना उषाताईंनी पायाभूत मानून, मुख्य जबाबदारी स्वीकारून NCERT कडून अनुदान मिळवून, मानसद्न्यांना व इतर प्रबोधिनी सदस्यांना बरोबर घेऊन बुद्धीचे मापन करणाऱ्या १२० विशेष मनोमापन कसोट्या तयार केल्या. अगदी दुर्गम ठिकाणे ते शहरांमधल्या शालेय विद्यार्थी-विद्यार्थिनींना देऊन त्यांचे प्रमाणीकरण केले. मिळालेले अनुदान अपुरे असूनही प्रबोधिनीने खर्च सोसून ते काम पूर्ण केले.
सुरुवातीच्या काळात तर सर्व कामे घरच्या जबाबदाऱ्या सांभाळून करीत होत्या. कोणत्याही अडचणींवर उषाताईंना उत्तर मिळवता येत होते. प्रचंड कामाची तयारी, वेळ असेल तेंव्हा काम करीत राहणे, अत्यंत एकाग्रता आणि त्याचबरोबर विचारांची लवचिकता, प्रश्न सोडविण्यातील तत्परता, भविष्यलक्षी दृष्टीकोन, कामाचे क्रम ठरवणे, उत्तम नियोजन आणि वेळेचे व्यवस्थापन हीच त्यांची यशस्वीपणे काम पूर्ण करण्याची साधने होती. त्या काळात अनेक खडतर प्रवास करून संशोधन निबंध सादर करीत रहाण्याचे सातत्याने प्रयत्न यामुळे त्यांच्या कामाचा प्रभाव राज्याबाहेरही पसरत चालला. बुध्दीमत्ता आणि प्रज्ञावंतता ह्या दोन्ही विषयासंबंधींच्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय परिषदांमधल्या सहभाग आणि आयोजन ह्याबद्दल त्यांचा आग्रह असे.
प्रबोधिनीत स्वतंत्र मानसशास्त्र संशोधन विभाग असावा आणि त्याची संलग्नता पुणे विद्यापीठाबरोबर आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाबरोबर (UGC) असली पाहिजे यासाठी अगदी दिल्लीला जाऊन प्रयत्न केले. त्यांच्या कामाच्या प्रभावामुळे मानस शास्त्र विभागाला (‘Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology)’ 'प्रज्ञा मानस संशोधिका' ह्या नावाने पुणे विद्यापीठाची आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाची अनुदान-योग्य संस्था आणि विद्यावाचस्पती (Ph. D.) पदवीचे विद्यापीठ संलग्न केंद्र म्हणून मान्यता मिळाली. त्यांना सरकारी शैक्षणिक विभागांमध्ये समिती सदस्या म्हणून घरातल्या अडचणी सोपवून तातडीने तयारी करून जायचे हीच पद्धत झाली. घरची आघाडी सांभाळण्यासाठी प्रबोधिनीतले मैत्रही पुढे येऊ लागले. अनुदान प्रस्ताव सादर करून प्रकल्प पूर्ण करण्याची घडी बसली. NCERT, ICSSR, UGC आणि काही विनासरकारी (जेंव्हा CSR नव्हते) तसेच स्वयंसेवी संस्था ह्यांची कामे ह्यातून आर्थिक गणिते बसू लागली. उत्तम जनसंपर्क, गोड परंतु आग्रही स्पष्टता, सर्व काही संस्थेसाठी, दिलेले शब्द पाळणे ही त्यांची खासियत होती. तब्येत बरी नसतानाही कामे न थांबवता प्रकृतीला योग्य तेवढे जपून कामे करीत राहणे त्यासाठी काही सोसणे, हे सर्रास जमत होते.
त्याकाळात परदेशस्थांबरोबर पत्रव्यवहाराने वेळ खाणारी कामे स्वत:च्या हिमतीवर पुढे नेली. तसेच एक काम RAKIT ह्या डच कसोटीचे भारतीय बाल प्रज्ञा कसोटीचे. ते श्री. तुळपुळे यांच्या तांत्रिक मदतीने डॉ. रेने होक्स्बर्गन आणि डॉ. लाख ह्यांच्याशी संयुक्तपणे होऊ शकले. लहान मुलांच्या बुद्दीमापनासाठी अल्प प्रमाणात असलेल्या चाचण्यांपैकी ही आजही एक महत्वाची कसोटी मानली जाते. दोन विद्यार्थिनींचे त्यावर Ph. D. झाले. प्रज्ञा मानस संशोधिकेत गायत्री मंत्रापासून ते अभिक्षमतेत तंत्रज्ञानाचा वापर, शिक्षणात शालेय मानसशास्त्र तसेच एकमेव प्रकारचा Gifted Education पदविका अभ्यासक्रम सुरु करण्यात त्यांचे प्रोत्साहन आणि मार्गदर्शन राहिले. प्रबोधिनीत तयार केलेल्या कसोट्यांचा उपयोग बुद्धिवंतांचा शोध घेणे आणि क्षमता-संवर्धन ह्यासाठीचे खेळ, कृती, उपक्रम, मार्गदर्शक पुस्तके त्यांनी विभागातून तयार केली. मेन्साच्या बुद्धीमान मुलांसाठी जशी प्रशिक्षणे आखली गेली तशी शिक्षणात मागे पडणाऱ्या मुलांना ओळखण्यासाठी आणि त्याना मदत करण्यासाठी योग्य ठरली. याशिवाय ह्या कसोट्यांचा उपयोग मुख्यत्वे मुलांची वस्तुनिष्ठ क्षमताचित्रे (profile) पालकांनी समजावून घेण्यासाठी आणि शिक्षणात त्यांना येणाऱ्या अडचणी सोडवण्यासाठी होऊ लागला. शालेय वयानंतर करिअर मार्गदर्शनासाठी, युवा पिढीच्या व्यक्तिमत्व विकसनासाठी प्रशिक्षणे हे त्यांचे मोठे योगदान ठरले. एक नवीन क्षमता-संवर्धनाची उपपत्ती क्षेत्रकार्य करून सिद्ध करणे मात्र राहून गेले.
सर्वाना जोडून घेणे, न दुखावता चुका दुरुस्तीसाठी मार्ग काढणे, जाती, वर्ग निरपेक्ष समान वागणूक, सर्वांना समान संधीसाठी शिष्यवृत्तीची योजना, कामगारकल्याण योजना हे त्यांचे विशेष पैलू होते. त्यांची प्रज्ञा मानस संशोधिकेतील अख्ख्या स्त्रीवर्गाच्या अनेक अडचणी सांभाळत, सोडवत त्याना कामाच्या अनेक संधी देत, त्यांचे अधिमित्र होणे ही फार मोठी जबाबदारी त्यांनी त्यांच्या वत्सल परंतु कणखर मनाने सहकारी, अनुयायी सांभाळत कायमच सांभाळली.
हिंदुस्तान लिव्हर, ONGC, महिंद्र आणि महिंद्र, इ. औद्योगिक क्षेत्रात त्यांच्या प्रशिक्षणाचे यश पोहोचले. अनेक कंपन्यांकडून बोलावणी येऊ लागली. बरोबर प्रबोधिनीची टीम असली तरी प्रकल्पाची सुरुवात करून देणे, रचना करणे, कंपनीला देण्याच्या अहवालाचे स्वरूप ठरवणे, अशी जबाबदारी उषाताईंनाच बघावी लागे. ह्यामध्ये अनेक विषयतज्ज्ञ त्यांनी प्रज्ञा मानस संशोधिकेशी जोडले.
अशा वेळी अर्थातच काही महत्वाचे निर्णयाचे प्रसंगही येतात. १९९० च्या सुमारास भारतात हा विचार तसा नाविन्यपूर्ण होता. एका प्रथितयश कंपनीने उषाताईंना मुंबईला बोलवले तेंव्हा उषाताई प्रथमच एका बड्या हॉटेलमध्ये भेटीला गेल्या. कंपनीने उषाताईंपुढे एक सहयोगी प्रस्ताव ठेवला. ह्या प्रकल्पासाठी कंपनी प्रशिक्षणे घेण्यासाठी इमारत बांधून द्यायला तयार होती. उषाताईंनी काही दिवस तिथे राहून काम करावे आणि त्यांच्याबरोबर कंपनीचे अधिकारी व्यवस्थापनासाठी रहातील. कल्पना चांगली असली तरी प्रज्ञा मानस संशोधिकेचे काम संशोधनाचे असल्याने त्या वाटेने न जाण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला. आपल्या ठरविलेल्या तत्वांपासून हाती घेतलेल्या कामापासून दूर जायचे नाही ही भूमिका पुढच्या कार्यकर्त्यांना मोलाचे उदाहरण ठरले आणि प्रज्ञा मानस संशोधिकेचे 'संशोधन संस्था' हे रूप अबाधित राहिले.
समाजाच्या रुणाबद्दल त्यांची कृतज्ञता टोकाची होती. विज्ञान आणि अध्यात्म ह्यांची जोड हेच त्यांच्या जीवनाचे तत्वज्ञान होते. भारतीय वैद्यक शास्त्राचा त्यांनी जमेल तेवढा अभ्यास केला होता आणि शेवटपर्यंत त्यांनी त्याचा आधारही घेतला. ज्ञान प्रबोधिनीची धर्मविरहित उपासना आणि समर्थ रामदासांच्या विचारांचा त्यांचा श्रद्धापूर्ण अभ्यास होता. पण श्लोक, वाचन, चिंतन, मनन ह्या वैचारिक गोष्टींखेरीज कोणतीही कर्मकांडे करीत नव्हत्या. कुटुंबामधील एकोप्यामुळे आपली स्पष्ट मते मुलगी रजनी, मुलगा हेमंत, सून वृषाली, ह्यांच्यापर्यंत पोहोचवू शकल्या होत्या. शेवटच्या श्वासानंतरही आपल्या सर्वच बांधिलकीला अनुसरून मुलांच्या मदतीने देहदानाची इच्छा पुरवली.
🎯 Career Guidance Session for 10th Graders! 🌟 On 14th September 2025, a Career Guidance session was conducted for 38 students of 10th grade from Avinash Sir Skills Centre, Sangamner. This session was based on the Intelligence and Aptitude Measurement (iA) Test, conducted by the Aptitude Testing and Career Guidance Department of Jnana Prabodhini's Institute of Psychology (JPIP). 🔍 Helping students discover their strengths and make informed career choices! Guiding the future, one student at a time.
Archana Joshi and Neha Kshirsagar, representing the Aptitude test and Career Guidance Department {ATCG} of the Jnana Prabodhini's Institute of Psychology, providing information to parents based on aptitude test and career guidance at a school in Pune.
It is a crucial and important research project recently undertaken by Jnana Prabodhini's Institute of Psychology.It requires the audience and support, both financially and socially! We're looking at how seniors in housing societies in Pune are coping in this generation, we're looking at their quality of life from both a psychological lens and a sociological lens. We're here to understand their current needs and how we can devise a comprehensive model to tackle these requirements.
We are pleased to announce that Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology based at Pune, Maharashtra, will be conducting a seven-day workshop on Qualitative and Quantitative Research in Social Sciences: Methods, Data Analysis & Academic Writing
This will feature individual discussions and practical sessions facilitated by subject experts in the field of social sciences. Kindly go through brochure for detailed information and Registration form.
We are grieved to announce the demise of Prof. Usha Khire of Jnana Prabodhini. A career spanning over fifty years, Ushatai as she was fondly called by one and all, Dr. Khire was a leading light for many in the field of psychology, education, and well-being. After receiving her Ph.D. in Psychology from Pune University (now SPPU) in 1971, her career was devoted to seeding and nurturing numerous initiatives first at Jnana Prabodhini and later in the sister research institution Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha.
Under her visionary leadership, the Jnana Prabodhini Institute of Psychology grew from a small research Centre to a nationally acclaimed Centre of excellence. She was the Director of the project for construction of 120 psychological tests based on Guilford’s concept of Structure-of-Intellect. The model later was used to assess aptitudes for career guidance. She visualized need of a full-fledged teaching programmes for career counsellors for schools and a programme for nurturing high ability students. Both these post graduate programmes are now the flagship activities of Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha. She was a Life member of Jnana Prabodhini and a Founder member of Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha. She was also appointed as a member of the Managing Committee Jnana Prabodhini.
She held several positions such as Joint Secretary, Jnana Prabodhini (1986-1988), Secretary, Jnana Prabodhini Samshodhan Sanshta (1986-2008), President Marathi Manas-Shastra Parishad (1994-1996) and the National Supervisory Psychologist - Mensa India - a branch of international organization working for intellectually high ability persons (till 2012).
Her publications include several books and research papers on intelligence, giftedness, creativity, and nurturance of intelligence. Her contribution was acknowledged with several awards, the prominent being the Fulbright Senior Research Fellow, 1990, Life-time Achievement Award by Mahatma Gandhi Centre for Values and Thoughts (GIF–Singapore) (2010) and Maitra Manache Award by Sigmund Freud Mental Health Research and Psycho Analysis Institute, Pune; Indian Psychiatric Society, Pune and Pune Psychiatrist Association, Pune (2019). Nine students completed PhDs under her guidance. Her latest co-authored book “Khire, U., Sowani, D. (2021). Intelligence, Creativity and Giftedness: An Indian Perspective, Mumbai: Himalaya Publishing House” is probably the first few books on this topic, encompassing the Indian and the western concepts in intelligence.
Prof. Usha Khire was a friend, philosopher, and a mentor to one and many. Her compassionate interactions with all, devotion to work, insistence on systematic approach to work, calmness despite adversities and enthusiasm even at the ripe age of ninety will continue to inspire many of her students, researchers, teachers, and volunteers at Jnana Prabodhini across India and the globe.
Our deepest respects for her contributions. We resolve to continue to work on the path she has shown to us.
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology offers an autonomous Certificate Course in Child & Adolescent Psychology – Enhancing Potential, designed for individuals who wish to understand, support, and nurture the psychological development of children and adolescents.
This 6-month correspondence/autonomous course is structured to be flexible and learner-friendly, allowing participants to complete it without disturbing their current academic or professional schedule. The course provides well-designed study material and focuses on practical understanding of child and adolescent development.
The programme includes a 2-day comprehensive Child Development Training Programme and is conducted in two batches every year (July & December).
Eligibility: Any graduate
Who can benefit: Teachers, psychologists, counsellors, educators, parents, and professionals working with children and adolescents.
📍 Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology, Sadashiv Peth, Pune
📞 Contact: 020-24207225 / 9226074766
🌐 Website: www.jpip.org
Admissions Open
#ChildAdolescentPsychology
#PsychologyCourse
#PsychologyStudents
#MentalHealthEducation
#ChildDevelopment
#AdolescentMentalHealth
#CertificateCourse
#AdmissionsOpen
#CareerInPsychology
#CounsellingPsychology
#PsychologyIndia
22 hours ago (edited) | [YT] | 0
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
Confused about what career option to take after 10th and 12th?
Know more about upcoming career trends from experts in the fields through Disha Darshan Videos
and appear for iA: Aptitude Test of Jnana Prabodhini to choose your appropriate career path.
Watch Series now
youtube.com/playlist?list=PLk...
Share your feedback by mail or audio / video
Connect Us at 020-24207137 / 8668933105
atcg@jnanaprabodhini.org
Monday to Saturday
10.00 to 5.00
#ज्ञानप्रबोधिनी #JnanaPrabodhini #jpip #JnanaPrabodhiniInstituteOf JPIP-Jnana Prabodhini's Institute of Psychology
#aptitudetest #careerguidance
3 days ago | [YT] | 0
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
उषा खिरे : जबाबदार प्रज्ञावंत
गेली पस्तीस वर्षे ज्यांच्याबरोबर काम केले त्या आमच्या आदरणीय डॉ. उषा खिरे त्यांच्याबद्दल जाणवत राहिलेले काही विशेष. २३ नोव्हेंबर २०२५ या त्यांच्या प्रथम स्मरणदिनाच्या निमित्ताने ही आदरांजली.
अध्यात्मिक अधिष्ठान, धर्मनिरपेक्ष दृष्टीकोन आणि सामाजिक सजगता असलेल्या देशप्रेमी उद्योजक काका सुपनेकर कुटुंबाच्या जीवनशैलीत देशाभिमानाचे बाळकडू उषाताईंना मिळाले. एका छताखाली सर्व प्रकारच्या लोकांना दिलेली समतेची वागणूक तिथेच रुजली. वडील दहाव्या वर्षीच गेले तरी आई आणि आजी ह्यांच्या मायेत आणि वडिलांनी उभ्या केलेल्या उद्योग समूहाच्या छायेत त्यांचे बालपण समृद्ध झाले. प्रकृतीच्या तक्रारी नसूनही अनेक मोठ्या आजारपणांचा सामना त्यांना करावा लागला. विवाहानंतर मोठ्या आजारातून बाहेर येत, मुलांना मोठे करीत असतानाच, आई-माई (आजी) आणि कुटुंबियांची आवश्यक तेवढी मदत घेत स्वत:च्या बळावर त्यांनी बहिस्थपणे महाविद्यालयीन शिक्षण, विद्यापीठाचे पदव्युत्तर शिक्षण आणि विद्यावाचस्पती पदवीही मिळवली.
ज्ञान प्रबोधिनी ह्या संस्थेच्या एकखांबी तंबू- म्हणजे कै वि. वि. पेंडसे, ऊर्फ सगळ्यांचे अप्पा पेंडसे, ह्यांनी देशातील बौद्धिक संपदेचा - म्हणजेच बुद्धीमान मुलांच्या योग्य संवर्धनाची गरज लक्षात घेऊन १९६४ मध्ये बुद्धीमान मुलांची निवड करून प्रथम शालाबाह्य शिक्षण सुरु केले आणि १९६९ मध्ये प्रशाला सुरु केली. मुलाना बुद्धीमत्ता कसोट्या देऊन त्यांची निवड करून देणे हे एक अटळ काम होते. अशा प्रकारचे प्रशिक्षण विद्यापीठात अप्पांच्या देखरेखीखाली झाल्यामुळे ते सहजपणे उषाताई आणि त्यांच्या प्रबोधिनीतील सहकाऱ्यांकडे आले.
अप्पांच्याच सांगण्यावरून मेन्सा, इंडिया प्रबोधिनीत उषाताईंच्या जबाबदारीवर सुरु झाले आणि तिचे पहिले अध्यक्षपद उषाताईंनी पेलले. अप्पांकडून मानसशास्त्र शिकत असतांना संख्याशास्त्रातील अत्यंत अवघड संकल्पना हे त्यांच्या बुद्धीने सहज पेलले. इतकेच नव्हे तर अशी आव्हाने जसे घटक पृथक्करण (factor analysis), विद्यापीठात नव्याने आलेल्या महासंगणकाचा वापर, ही त्यांच्या बुद्धीला मोठी उद्दिष्ट्ये पुरवणारी ठरली. डॉ. जे. पी. गिल्फर्द यांची त्रिमिती स्वरूपाधारित बुद्धी-संकल्पना उषाताईंनी पायाभूत मानून, मुख्य जबाबदारी स्वीकारून NCERT कडून अनुदान मिळवून, मानसद्न्यांना व इतर प्रबोधिनी सदस्यांना बरोबर घेऊन बुद्धीचे मापन करणाऱ्या १२० विशेष मनोमापन कसोट्या तयार केल्या. अगदी दुर्गम ठिकाणे ते शहरांमधल्या शालेय विद्यार्थी-विद्यार्थिनींना देऊन त्यांचे प्रमाणीकरण केले. मिळालेले अनुदान अपुरे असूनही प्रबोधिनीने खर्च सोसून ते काम पूर्ण केले.
सुरुवातीच्या काळात तर सर्व कामे घरच्या जबाबदाऱ्या सांभाळून करीत होत्या. कोणत्याही अडचणींवर उषाताईंना उत्तर मिळवता येत होते. प्रचंड कामाची तयारी, वेळ असेल तेंव्हा काम करीत राहणे, अत्यंत एकाग्रता आणि त्याचबरोबर विचारांची लवचिकता, प्रश्न सोडविण्यातील तत्परता, भविष्यलक्षी दृष्टीकोन, कामाचे क्रम ठरवणे, उत्तम नियोजन आणि वेळेचे व्यवस्थापन हीच त्यांची यशस्वीपणे काम पूर्ण करण्याची साधने होती. त्या काळात अनेक खडतर प्रवास करून संशोधन निबंध सादर करीत रहाण्याचे सातत्याने प्रयत्न यामुळे त्यांच्या कामाचा प्रभाव राज्याबाहेरही पसरत चालला. बुध्दीमत्ता आणि प्रज्ञावंतता ह्या दोन्ही विषयासंबंधींच्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय परिषदांमधल्या सहभाग आणि आयोजन ह्याबद्दल त्यांचा आग्रह असे.
प्रबोधिनीत स्वतंत्र मानसशास्त्र संशोधन विभाग असावा आणि त्याची संलग्नता पुणे विद्यापीठाबरोबर आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाबरोबर (UGC) असली पाहिजे यासाठी अगदी दिल्लीला जाऊन प्रयत्न केले. त्यांच्या कामाच्या प्रभावामुळे मानस शास्त्र विभागाला (‘Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology)’ 'प्रज्ञा मानस संशोधिका' ह्या नावाने पुणे विद्यापीठाची आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाची अनुदान-योग्य संस्था आणि विद्यावाचस्पती (Ph. D.) पदवीचे विद्यापीठ संलग्न केंद्र म्हणून मान्यता मिळाली. त्यांना सरकारी शैक्षणिक विभागांमध्ये समिती सदस्या म्हणून घरातल्या अडचणी सोपवून तातडीने तयारी करून जायचे हीच पद्धत झाली. घरची आघाडी सांभाळण्यासाठी प्रबोधिनीतले मैत्रही पुढे येऊ लागले. अनुदान प्रस्ताव सादर करून प्रकल्प पूर्ण करण्याची घडी बसली. NCERT, ICSSR, UGC आणि काही विनासरकारी (जेंव्हा CSR नव्हते) तसेच स्वयंसेवी संस्था ह्यांची कामे ह्यातून आर्थिक गणिते बसू लागली. उत्तम जनसंपर्क, गोड परंतु आग्रही स्पष्टता, सर्व काही संस्थेसाठी, दिलेले शब्द पाळणे ही त्यांची खासियत होती. तब्येत बरी नसतानाही कामे न थांबवता प्रकृतीला योग्य तेवढे जपून कामे करीत राहणे त्यासाठी काही सोसणे, हे सर्रास जमत होते.
त्याकाळात परदेशस्थांबरोबर पत्रव्यवहाराने वेळ खाणारी कामे स्वत:च्या हिमतीवर पुढे नेली. तसेच एक काम RAKIT ह्या डच कसोटीचे भारतीय बाल प्रज्ञा कसोटीचे. ते श्री. तुळपुळे यांच्या तांत्रिक मदतीने डॉ. रेने होक्स्बर्गन आणि डॉ. लाख ह्यांच्याशी संयुक्तपणे होऊ शकले. लहान मुलांच्या बुद्दीमापनासाठी अल्प प्रमाणात असलेल्या चाचण्यांपैकी ही आजही एक महत्वाची कसोटी मानली जाते. दोन विद्यार्थिनींचे त्यावर Ph. D. झाले. प्रज्ञा मानस संशोधिकेत गायत्री मंत्रापासून ते अभिक्षमतेत तंत्रज्ञानाचा वापर, शिक्षणात शालेय मानसशास्त्र तसेच एकमेव प्रकारचा Gifted Education पदविका अभ्यासक्रम सुरु करण्यात त्यांचे प्रोत्साहन आणि मार्गदर्शन राहिले. प्रबोधिनीत तयार केलेल्या कसोट्यांचा उपयोग बुद्धिवंतांचा शोध घेणे आणि क्षमता-संवर्धन ह्यासाठीचे खेळ, कृती, उपक्रम, मार्गदर्शक पुस्तके त्यांनी विभागातून तयार केली. मेन्साच्या बुद्धीमान मुलांसाठी जशी प्रशिक्षणे आखली गेली तशी शिक्षणात मागे पडणाऱ्या मुलांना ओळखण्यासाठी आणि त्याना मदत करण्यासाठी योग्य ठरली. याशिवाय ह्या कसोट्यांचा उपयोग मुख्यत्वे मुलांची वस्तुनिष्ठ क्षमताचित्रे (profile) पालकांनी समजावून घेण्यासाठी आणि शिक्षणात त्यांना येणाऱ्या अडचणी सोडवण्यासाठी होऊ लागला. शालेय वयानंतर करिअर मार्गदर्शनासाठी, युवा पिढीच्या व्यक्तिमत्व विकसनासाठी प्रशिक्षणे हे त्यांचे मोठे योगदान ठरले. एक नवीन क्षमता-संवर्धनाची उपपत्ती क्षेत्रकार्य करून सिद्ध करणे मात्र राहून गेले.
सर्वाना जोडून घेणे, न दुखावता चुका दुरुस्तीसाठी मार्ग काढणे, जाती, वर्ग निरपेक्ष समान वागणूक, सर्वांना समान संधीसाठी शिष्यवृत्तीची योजना, कामगारकल्याण योजना हे त्यांचे विशेष पैलू होते. त्यांची प्रज्ञा मानस संशोधिकेतील अख्ख्या स्त्रीवर्गाच्या अनेक अडचणी सांभाळत, सोडवत त्याना कामाच्या अनेक संधी देत, त्यांचे अधिमित्र होणे ही फार मोठी जबाबदारी त्यांनी त्यांच्या वत्सल परंतु कणखर मनाने सहकारी, अनुयायी सांभाळत कायमच सांभाळली.
हिंदुस्तान लिव्हर, ONGC, महिंद्र आणि महिंद्र, इ. औद्योगिक क्षेत्रात त्यांच्या प्रशिक्षणाचे यश पोहोचले. अनेक कंपन्यांकडून बोलावणी येऊ लागली. बरोबर प्रबोधिनीची टीम असली तरी प्रकल्पाची सुरुवात करून देणे, रचना करणे, कंपनीला देण्याच्या अहवालाचे स्वरूप ठरवणे, अशी जबाबदारी उषाताईंनाच बघावी लागे. ह्यामध्ये अनेक विषयतज्ज्ञ त्यांनी प्रज्ञा मानस संशोधिकेशी जोडले.
अशा वेळी अर्थातच काही महत्वाचे निर्णयाचे प्रसंगही येतात. १९९० च्या सुमारास भारतात हा विचार तसा नाविन्यपूर्ण होता. एका प्रथितयश कंपनीने उषाताईंना मुंबईला बोलवले तेंव्हा उषाताई प्रथमच एका बड्या हॉटेलमध्ये भेटीला गेल्या. कंपनीने उषाताईंपुढे एक सहयोगी प्रस्ताव ठेवला. ह्या प्रकल्पासाठी कंपनी प्रशिक्षणे घेण्यासाठी इमारत बांधून द्यायला तयार होती. उषाताईंनी काही दिवस तिथे राहून काम करावे आणि त्यांच्याबरोबर कंपनीचे अधिकारी व्यवस्थापनासाठी रहातील. कल्पना चांगली असली तरी प्रज्ञा मानस संशोधिकेचे काम संशोधनाचे असल्याने त्या वाटेने न जाण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला. आपल्या ठरविलेल्या तत्वांपासून हाती घेतलेल्या कामापासून दूर जायचे नाही ही भूमिका पुढच्या कार्यकर्त्यांना मोलाचे उदाहरण ठरले आणि प्रज्ञा मानस संशोधिकेचे 'संशोधन संस्था' हे रूप अबाधित राहिले.
समाजाच्या रुणाबद्दल त्यांची कृतज्ञता टोकाची होती. विज्ञान आणि अध्यात्म ह्यांची जोड हेच त्यांच्या जीवनाचे तत्वज्ञान होते. भारतीय वैद्यक शास्त्राचा त्यांनी जमेल तेवढा अभ्यास केला होता आणि शेवटपर्यंत त्यांनी त्याचा आधारही घेतला. ज्ञान प्रबोधिनीची धर्मविरहित उपासना आणि समर्थ रामदासांच्या विचारांचा त्यांचा श्रद्धापूर्ण अभ्यास होता. पण श्लोक, वाचन, चिंतन, मनन ह्या वैचारिक गोष्टींखेरीज कोणतीही कर्मकांडे करीत नव्हत्या. कुटुंबामधील एकोप्यामुळे आपली स्पष्ट मते मुलगी रजनी, मुलगा हेमंत, सून वृषाली, ह्यांच्यापर्यंत पोहोचवू शकल्या होत्या. शेवटच्या श्वासानंतरही आपल्या सर्वच बांधिलकीला अनुसरून मुलांच्या मदतीने देहदानाची इच्छा पुरवली.
-डॉ. सुजला वाटवे.
(मानद सदस्य, ज्ञान प्रबोधिनी संशोधन संस्था)
#JnanaPrabodhini #ज्ञानप्रबोधिनी #jpip #instituteofpsychology
1 month ago (edited) | [YT] | 4
View 2 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
नमस्कार,
तुम्हाला व तुमच्या कुटुंबियांना,
शुभ दीपावली!
- ज्ञान प्रबोधिनी, प्रज्ञा मानस संशोधिका
Wishing you and your family Happy Diwali!
- Jnana Prabodhini's Institute of Psychology
2 months ago | [YT] | 2
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
🎯 Career Guidance Session for 10th Graders! 🌟
On 14th September 2025, a Career Guidance session was conducted for 38 students of 10th grade from Avinash Sir Skills Centre, Sangamner.
This session was based on the Intelligence and Aptitude Measurement (iA) Test, conducted by the Aptitude Testing and Career Guidance Department of Jnana Prabodhini's Institute of Psychology (JPIP).
🔍 Helping students discover their strengths and make informed career choices!
Guiding the future, one student at a time.
#JnanaPrabodhini #ज्ञानप्रबोधिनी #CareerGuidance #StudentSuccess #JPIP #AptitudeTesting #FutureReady #CareerCounselling #AvinashSirSkillsCentre #Sangamner
2 months ago | [YT] | 2
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
Archana Joshi and Neha Kshirsagar, representing the Aptitude test and Career Guidance Department {ATCG} of the Jnana Prabodhini's Institute of Psychology, providing information to parents based on aptitude test and career guidance at a school in Pune.
#AptitudeTest #CareerGuidance #JnanaPrabodhini #InstituteOfPsychology #PuneSchools #ParentalGuidance #StudentEngagement #CareerAdvice #MindfulParenting #EducationMatters #FutureReady #CareerPathways #PsychologicalAssessment #YouthDevelopment #SkillDiscovery #EmpoweringParents #SchoolCounseling #EducationalSupport #InformedDecisions #CareerPlanning #ज्ञानप्रबोधिनी
3 months ago | [YT] | 0
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
It is a crucial and important research project recently undertaken by Jnana Prabodhini's Institute of Psychology.It requires the audience and support, both financially and socially! We're looking at how seniors in housing societies in Pune are coping in this generation, we're looking at their quality of life from both a psychological lens and a sociological lens. We're here to understand their current needs and how we can devise a comprehensive model to tackle these requirements.
#SupportOurSeniors #HealthyAging #SeniorWellbeing #PuneInitiative #CommunityCare #ElderCare #SocialImpact #ResearchForChange #TogetherForChange #QualityOfLife #JnanaPrabodhiniResearch #SocialImpactProject #PsychologyAndSociology #QualityOfLifeStudy #SeniorCareResearch #CaringForElders #HealthyAging #PuneInitiative #HousingSocietyLife #CommunitySupport #TogetherForChange #BuildingBetterFutures #SupportTheCause #SocialGood #BackTheResearch #ResearchForChange #MakeADifference
3 months ago (edited) | [YT] | 0
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
Dear all,
We are pleased to announce that Jnana Prabodhini’s Institute of Psychology based at Pune, Maharashtra, will be conducting a seven-day workshop on Qualitative and Quantitative Research in Social Sciences: Methods, Data Analysis & Academic Writing
This will feature individual discussions and practical sessions facilitated by subject experts in the field of social sciences. Kindly go through brochure for detailed information and Registration form.
Link for Registration is : lnkd.in/dDDJHv59
Limited seats! Hurry up!
Regards
JPIP
1 year ago | [YT] | 2
View 0 replies
Jnana Prabodhini's Institute Of Psychology
We are grieved to announce the demise of Prof. Usha Khire of Jnana Prabodhini. A career spanning over fifty years, Ushatai as she was fondly called by one and all, Dr. Khire was a leading light for many in the field of psychology, education, and well-being. After receiving her Ph.D. in Psychology from Pune University (now SPPU) in 1971, her career was devoted to seeding and nurturing numerous initiatives first at Jnana Prabodhini and later in the sister research institution Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha.
Under her visionary leadership, the Jnana Prabodhini Institute of Psychology grew from a small research Centre to a nationally acclaimed Centre of excellence. She was the Director of the project for construction of 120 psychological tests based on Guilford’s concept of Structure-of-Intellect. The model later was used to assess aptitudes for career guidance. She visualized need of a full-fledged teaching programmes for career counsellors for schools and a programme for nurturing high ability students. Both these post graduate programmes are now the flagship activities of Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha. She was a Life member of Jnana Prabodhini and a Founder member of Jnana Prabodhini Samshodhan Sanstha. She was also appointed as a member of the Managing Committee Jnana Prabodhini.
She held several positions such as Joint Secretary, Jnana Prabodhini (1986-1988), Secretary, Jnana Prabodhini Samshodhan Sanshta (1986-2008), President Marathi Manas-Shastra Parishad (1994-1996) and the National Supervisory Psychologist - Mensa India - a branch of international organization working for intellectually high ability persons (till 2012).
Her publications include several books and research papers on intelligence, giftedness, creativity, and nurturance of intelligence. Her contribution was acknowledged with several awards, the prominent being the Fulbright Senior Research Fellow, 1990, Life-time Achievement Award by Mahatma Gandhi Centre for Values and Thoughts (GIF–Singapore) (2010) and Maitra Manache Award by Sigmund Freud Mental Health Research and Psycho Analysis Institute, Pune; Indian Psychiatric Society, Pune and Pune Psychiatrist Association, Pune (2019). Nine students completed PhDs under her guidance. Her latest co-authored book “Khire, U., Sowani, D. (2021). Intelligence, Creativity and Giftedness: An Indian Perspective, Mumbai: Himalaya Publishing House” is probably the first few books on this topic, encompassing the Indian and the western concepts in intelligence.
Prof. Usha Khire was a friend, philosopher, and a mentor to one and many. Her compassionate interactions with all, devotion to work, insistence on systematic approach to work, calmness despite adversities and enthusiasm even at the ripe age of ninety will continue to inspire many of her students, researchers, teachers, and volunteers at Jnana Prabodhini across India and the globe.
Our deepest respects for her contributions. We resolve to continue to work on the path she has shown to us.
1 year ago | [YT] | 1
View 1 reply