Hi everyone, welcome to my new YouTube Community! Now you can post on my channel, too. To get started, tell me in a post what you'd like to see next on my channel. Visit my Community: youtube.com/@ganeshdeshmukh29/community
सर्वांना नमस्कार, युवक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा ! इतिहासाच्या पानात काही नावे शाईने लिहिलेली असतात, तर काही नावे रक्ताने आणि बलिदानाने कोरलेली असतात. **स्वामी विवेकानंद** हे नाव म्हणजे केवळ एक व्यक्ती नाही, तर तो मानवी क्षमतेच्या परमोच्च शिखराचा हुंकार आहे. ज्या काळात भारत गुलामीच्या मानसिकतेत जखडलेला होता आणि जग भौतिकवादाच्या मदांध नशेत होते, त्या काळात विवेकानंदांनी 'विवेकाचा' शंखनाद केला.
१२ जानेवारी १८६३ रोजी कलकत्त्याच्या दत्त कुटुंबात जन्मलेला 'नरेंद्र' हा सुरुवातीपासूनच बंडखोर होता. तर्कशुद्ध बुद्धी आणि ईश्वराचा शोध घेण्याची तीव्र ओढ त्यांना स्वस्थ बसू देत नव्हती. त्या काळातील सर्वच विचारवंतांना त्यांनी एकच प्रश्न विचारला— *"तुम्ही देव पाहिला आहे का?"* या प्रश्नाचे उत्तर जेव्हा त्यांना रामकृष्ण परमहंसांकडून मिळाले, तेव्हा एका जिज्ञासू तरुणाचे रूपांतर एका वैश्विक योद्ध्यात झाले.
परमहंसांच्या निधनानंतर स्वामीजींनी संपूर्ण भारत 'परिव्राजक' म्हणून पायी पालथा घातला. राजमहालापासून ते झोपडीपर्यंत त्यांनी भारत अनुभवला. कन्याकुमारीच्या समुद्रात असलेल्या त्या शेवटच्या शिळेवर तीन दिवस ध्यानस्थ बसल्यावर त्यांना त्यांच्या जीवनाचे ध्येय सापडले— *"माणूस घडवणे आणि राष्ट्राला जागे करणे."*
१८९३ ची शिकागो धर्मपरिषद ही भारताच्या इतिहासातील 'टर्निंग पॉईंट' ठरली. हाती काहीही नसताना, केवळ शब्दांवर आणि गुरुनिष्ठेवर विसंबून गेलेला तो संन्यासी जेव्हा व्यासपीठावर उभा राहिला, तेव्हा जगाला भारतीय 'अद्वैताचा' साक्षात्कार झाला. त्या दोन शब्दांनी— *"Sisters and Brothers of America"*— केवळ भिंती पाडल्या नाहीत, तर मानवी हृदयाला वैश्विक बंधुत्वाच्या सूत्रात गुंफले. ज्या संस्कृतीला पाश्चात्य जग तुच्छ मानत होते, त्याच संस्कृतीचे पाय धुवायला जगाने सुरुवात केली.
विवेकानंदांनी वेदांताला गुहेतून बाहेर काढून रस्त्यावर आणले. ते म्हणत, *"रिकाम्या पोटी धर्म सांगणे हे पाप आहे."* त्यांनी मांडलेला 'व्यावहारिक वेदांत' हा होता की, समोरच्या माणसात ईश्वर पाहणे.
* "तोच खरा महात्मा आहे, ज्याचे हृदय गरिबांसाठी रडते." * त्यांनी 'मुक्ती' पेक्षा 'भक्ती' आणि 'भक्ती' पेक्षा 'कर्म' श्रेष्ठ मानले, जे कर्मातून इतरांचे दुःख दूर करते.
स्वामी विवेकानंदांच्या विचारांतील सर्वात धारदार शस्त्र म्हणजे *'आत्मविश्वास'*. ते तरुणांना उद्देशून म्हणत: > "उठा, जागे व्हा आणि ध्येय प्राप्त होईपर्यंत थांबू नका! स्वतःला दुर्बल समजणे हेच जगातील सर्वात मोठे पाप आहे. तुमच्यातील अनंत शक्तीला ओळखा, तुम्ही संपूर्ण जग बदलू शकता."
त्यांनी युवकांना केवळ मंदिरात जाण्याचा सल्ला दिला नाही, तर त्यांनी "गीतेपेक्षा फुटबॉल खेळून तुम्ही स्वर्गाच्या अधिक जवळ जाल," असे सांगितले. कारण ज्याचे शरीर सुदृढ आहे, त्याचीच बुद्धी स्थिर राहू शकते आणि जो बुद्धिमान आहे तोच देशाचे रक्षण करू शकतो.
स्वामी विवेकानंदांची गुरुनिष्ठा इतकी प्रबळ होती की, रामकृष्ण परमहंसांचे आजारपण असो किंवा त्यांचे कार्य पुढे नेणे असो, त्यांनी स्वतःच्या आयुष्याची कधीही पर्वा केली नाही. *रामकृष्ण मिशन* च्या माध्यमातून त्यांनी 'आत्मनो मोक्षार्थं जगद्धिताय च' (स्वतःच्या मोक्षासाठी आणि जगाच्या कल्याणासाठी) हे ब्रीदवाक्य जगाला दिले.
केवळ ३९ वर्षांचे आयुष्य लाभलेले स्वामीजी जेव्हा ४ जुलै १९०२ रोजी महासमाधीत विलीन झाले, तेव्हा त्यांनी इतके कार्य करून ठेवले होते की पुढील हजारो वर्षे मानवजातीला ते पुरेल. ते म्हणायचे, "मी गेल्यावरही मी तुमच्यासोबत असेन आणि तुम्हाला प्रेरणा देत राहीन."
आज जेव्हा जग विस्कळीत झाले आहे, जेव्हा आपण 'समन्वयाची' भाषा करत आहोत आणि जेव्हा मानवी मूल्ये पैशासमोर हार मानत आहेत, तेव्हा विवेकानंदांचे विचार हेच एकमेव दिशादर्शक आहेत.
विवेकानंद म्हणजे एक निखारा आहेत, जो शांत बसला तर उब देतो आणि पेटला तर क्रांती घडवतो!
क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले : संघर्षाकडून समन्वयाकडे नेणारा ज्ञानप्रवास
आज सावित्रीबाई फुले यांची जयंती आणि 'बालिका दिन'. हा दिवस केवळ एका थोर व्यक्तीच्या स्मरणाचा नसून, भारतीय समाजाच्या वैचारिक परिवर्तनाचा आढावा घेण्याचा दिवस आहे. सावित्रीबाई आणि महात्मा जोतिराव फुले यांच्या कार्याकडे पाहताना अनेकदा एक प्रश्न उपस्थित केला जातो की, त्यांच्या आधी भारतात स्त्रिया शिकत नव्हत्या का? याचे उत्तर 'हो' असे असले, तरी फुले दांपत्याच्या कार्याचे महत्त्व कमी होत नाही. उलट, त्यांनी जे केले ते क्रांतिकारी होते, कारण त्यांनी शिक्षणाचे *'सार्वत्रिकीकरण'* केले.
इतिहासात डोकावले तर दिसते की, अहिल्याबाई होळकरांसारख्या राज्यकर्त्या स्त्रिया सुशिक्षित होत्या. परंतु, ते शिक्षण वैयक्तिक स्वरूपाचे आणि विशिष्ट वर्गापुरते मर्यादित होते. 'बहुजनांच्या आणि सामान्य कुटुंबातील मुलींनी शिकावे' हा विचार समाजात अस्तित्वात नव्हता. सावित्रीबाईंनी शिक्षणाला घराच्या उंबरठ्याबाहेर आणून रस्त्यावरच्या शेवटच्या मुलीपर्यंत पोहोचवले. हा केवळ अक्षरांचा प्रसार नव्हता, तर तो 'माणूस' म्हणून जगण्याचा अधिकार देणारा लढा होता.
हे कार्य करत असताना त्यांना प्रचंड विरोधाचा सामना करावा लागला. सनातनी प्रवृत्तींनी त्यांच्यावर शेण-दगड फेकले, मानसिक छळ केला. पण याच संघर्षाच्या काळात समाजातील सर्वच स्तर पूर्णपणे विरोधात नव्हते, हे समजून घेणे आजच्या काळात अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा फुले दांपत्याला त्यांच्या स्वतःच्या घरातून बाहेर पडावे लागले, तेव्हा तात्यासाहेब भिडे यांसारख्या प्रस्थापित व्यक्तींनी आपला वाडा शाळेसाठी दिला. सखाराम यशवंत परांजपे, सदाशिवराव गोवंडे आणि उस्मान शेख यांसारख्या सहकाऱ्यांनी त्यांना दिलेली साथ ही साक्ष देते की, प्रत्येक युगात विवेकाची कास धरणारे लोक सर्व स्तरांत असतात. सुधारणेचा हा लढा केवळ एका जातीचा किंवा वर्गाचा नव्हता, तर तो अन्यायाविरुद्ध न्यायाचा आणि अज्ञानाविरुद्ध ज्ञानाचा होता.
दुर्दैवाने, आज आपण या इतिहासाकडे पाहताना त्याला वेगळे वळण देत आहोत. राजकीय आणि सामाजिक सोयीसाठी इतिहासाचे तुकडे केले जात आहेत. आपण व्यक्तींना आणि त्यांच्या कार्याला विशिष्ट चौकटीत किंवा जातीत बंदिस्त करत आहोत. यामुळे ज्यांनी मदत केली, ज्यांनी पाठिंबा दिला, अशा 'विवेकी' माणसांचे योगदान पुसले जात आहे. इतिहासाकडे पाहण्याचा हा एकांगी दृष्टिकोन समाजात कृतज्ञतेऐवजी कटुता आणि द्वेष निर्माण करत आहे.
आज गरज आहे ती सावित्रीबाईंच्या कार्याचा वारसा *'समन्वय'* आणि *'विवेक'* या माध्यमातून पुढे नेण्याची. प्रस्थापित समाजातील ज्या हातांनी त्या काळी बदलाला साथ दिली, त्यांचे स्मरण करणे म्हणजे आजच्या काळातही संवाद साधण्यासाठी पूल बांधण्यासारखे आहे. सावित्रीबाईंचे जीवन आपल्याला शिकवते की, सत्याचा मार्ग खडतर असतो, पण जर हेतू शुद्ध असेल तर समाजातील सुजाण शक्ती तुमच्या पाठीशी उभी राहतेच.
'समन्वय आणि विवेकाच्या वाटेवरचा प्रवास' या विचाराने जर आपण या इतिहासाचे पुनरावलोकन केले, तरच आपल्याला क्रांतीच्या खऱ्या अर्थाची जाणीव होईल. शिक्षणाचे सार्वत्रिकीकरण करण्याचे त्यांचे स्वप्न आज भौतिकरीत्या पूर्ण झाले असले, तरी वैचारिकरीत्या ते पूर्ण करण्यासाठी आपल्याला पूर्वग्रह बाजूला ठेवून एकत्र येणे गरजेचे आहे. हीच त्या ज्ञानमाऊली चे खऱ्या अर्थानं स्मरण ठरेल .
गणितात कोणत्याही अंकाला शून्याने गुणले की उत्तर शून्य येते. हे जीवनाचे मोठे सत्य आहे. तुमचा अहंकार, तुमची संपत्ती किंवा तुमचे ज्ञान कितीही मोठे असले (उदा. १०००), जर त्याला काळाच्या किंवा मृत्यूच्या शून्याने गुणले, तर शेवटी उरते ते फक्त 'शून्य'. पण, याच शून्याला जर तुम्ही एखाद्या अंकाच्या पुढे ठेवले (सहकार्य केले), तर तो त्या अंकाची किंमत दहा पटीने वाढवतो. म्हणजेच, स्वतः 'शून्य' राहून इतरांचे मूल्य वाढवणे, हेच श्रेष्ठ जगणे आहे.
#मूलूक पीठाधीश्वर पूज्य संत श्री #राजेंद्रदासजी महाराज हे सरलता, गहन ज्ञान आणि उत्कट भगवद्भक्ती यांचा संगम आहेत. त्यांची वाणी ही खऱ्या अर्थाने #सनातन#वैदिक परंपरेची जिवंत आणि प्रमाण वाणी आहे, जी लाखो लोकांना #आध्यात्मिक मार्गावर प्रेरित करते. #संतचित्रसेवा #गणेशदेशमुख
*वेदमूर्ती पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड: साधेपणा,तपस्या आणि ज्ञानाचा अद्भुत संगम*
भारताच्या ज्ञान आणि अध्यात्म परंपरेत काही तेजस्वी नक्षत्रे अशी आहेत, ज्यांनी आपले संपूर्ण जीवन ज्ञानाच्या उपासनेला आणि समाजाच्या कल्याणाला समर्पित केले आहे. याच परंपरेतील एक देदीप्यमान व्यक्तिमत्व म्हणजे मूर्धन्य विद्वान, पंडीत प्रवर, परम पूज्य गणेश्वर शास्त्री द्रविड. भारत सरकारने त्यांच्या *शिक्षा आणि साहित्य* क्षेत्रातील अतुलनीय योगदानासाठी *‘पद्मश्री’* पुरस्काराने त्यांचा यथोचित सन्मान केला आहे.
द्रविड शास्त्रीजींचे जीवन म्हणजे वेदांसाठी केलेली एक अखंड तपश्चर्या आहे. त्यांनी वेदांच्या गहन अभ्यासातून केवळ ज्ञान प्राप्त केले नाही, तर त्या ज्ञानाचा उपयोग जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठीही आपले आयुष्य वेचले आहे. त्यांच्या तपस्वी जीवनाची आणि ज्योतिषशास्त्रातील अद्वितीय ज्ञानाची केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरात आदराने चर्चा होते. पवित्र नगरी काशी, जिथे गंगेच्या अमृततुल्य लाटा ज्ञान आणि अध्यात्माचा संदेश घेऊन अविरत वाहत असतात, अशा पावन भूमीवर द्रविड शास्त्रीजींचा निवास आहे. गंगेच्या रमणीय तीरावर असलेले त्यांचे शांत आणि साधे जीवन अनेक साधकांसाठी आणि जिज्ञासूंसाठी एक प्रेरणास्रोत आहे. या पवित्र वातावरणात त्यांनी वेदांचे सखोल मनन आणि चिंतन केले आणि आपल्या अमूल्य ज्ञानाने असंख्य लोकांना योग्य मार्गदर्शन केले. त्यांचे प्रवचन आणि लेखणी वेदांचे सार अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी भाषेत लोकांपर्यंत पोहोचवते, ज्यामुळे सामान्य माणसालाही भारतीय संस्कृतीच्या या मूलाधाराची ओळख होते. त्यांनी अनेक निष्ठावान विद्यार्थ्यांना वेद आणि ज्योतिषशास्त्राचे सखोल शिक्षण देऊन या प्राचीन ज्ञानाची गौरवशाली परंपरा पुढे नेण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे. पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड हे ज्योतिषशास्त्राचे केवळ जाणकारच नव्हे, तर ते या शास्त्रातील एक अद्वितीय आणि प्रकांड पंडित म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या ज्योतिषीय गणिताचा आणि भविष्य वर्तवण्याचा अनुभव अनेकदा अचूक ठरला आहे, ज्यामुळे त्यांची ज्योतिषशास्त्रातील विद्वत्ता सर्वमान्य आहे. केवळ सामान्य लोकच नव्हे, तर अनेक प्रतिष्ठित व्यक्ती आणि संस्था त्यांच्या ज्योतिषीय मार्गदर्शनाचा लाभ घेतात. *याच त्यांच्या अचूक ज्ञानाचा आणि विद्वत्तेचा प्रत्यय अवघ्या देशाने अनुभवला, जेव्हा त्यांनी अयोध्या येथील भव्य श्रीराम मंदिराच्या प्राणप्रतिष्ठापनेसाठी शुभ आणि कल्याणकारी मुहूर्त निश्चित केला*. त्यांचे हे योगदान केवळ धार्मिक दृष्ट्याच महत्त्वाचे नाही, तर भारतीय संस्कृतीच्या इतिहासातील एक अविस्मरणीय क्षण आहे.
भारताचे यशस्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत द्रविड शास्त्रीजींचे असलेले आत्मीय संबंध त्यांच्या सामाजिक आणि आध्यात्मिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक आहेत. पंतप्रधान मोदी यांच्या उमेदवारी अर्जावर प्रस्तावक म्हणून द्रविड शास्त्रीजींनी स्वाक्षरी करणे, ही घटना भारतीय संस्कृतीतील गुरु-शिष्य परंपरेचे महत्त्व आणि पावित्र्य दर्शवते. एका महान तपस्वी आणि विद्वान व्यक्तीने देशाच्या नेतृत्वासाठी आपले आशीर्वाद देणे, या घटनेने भारतीय मूल्यांची आणि परंपरेची महती वाढवली आहे.
द्रविड शास्त्रीजींच्या तपस्वी वृत्तीची, त्यांच्या अलौकिक ज्योतिषीय ज्ञानाची आणि अत्यंत साध्या व निगर्वी राहणीमानाची चर्चा केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरातील आध्यात्मिक आणि ज्योतिषीय अभ्यासकांच्या वर्तुळात आदराने केली जाते. अनेक विदेशी अभ्यासकांनी आणि जिज्ञासूंनी त्यांच्या ज्ञानाचा आणि अनुभवाचा लाभ घेतला आहे, ज्यामुळे भारतीय ज्ञान परंपरेचा संदेश जगभरात पोहोचला आहे.
प्रत्येक सनातनी हिंदूला आचार्य गणेश्वर शास्त्री द्रविड यांच्यासारख्या महान तपस्वी आणि ज्ञानी गुरुवर्यांवर नितांत आदर आणि अभिमान आहे. त्यांनी आपल्या अगाध विद्वत्तेने आणि अत्यंत साध्या जीवनशैलीने भारतीय संस्कृती आणि वेद धर्माची पताका सदैव उंच ठेवली आहे. त्यांचे जीवन आणि कार्य आम्हा सर्वांसाठी एक अमूल्य आदर्श आहे.
अशा महान वेदमूर्तींच्या चरणी आम्ही भावपूर्ण नमन करतो आणि त्यांनी दाखवलेल्या ज्ञानाच्या मार्गावर चालण्याचा आणि वेद धर्माची सेवा करण्याचा संकल्प करतो.
पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड यांनी आपल्या समर्पित सेवेतून वेदधर्माची पताका सदैव फडकत ठेवली आहे आणि याबद्दल प्रत्येक भारतीयाला त्यांच्याबद्दल नितांत आदर आहे.
*प्राचीन मणिपूर ते मानवत: स्वामी दिव्यानंद सत्संग परिवाराच्या पसायदान प्रवचनमालेचा दिव्य अनुभव*
प्राचीन काळातील समृद्ध संस्कृती आणि अध्यात्माची भूमी असलेल्या मणिपूर नगरीत, आता मानवतेचे मानवत म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पावन भूमीत, स्वामी दिव्यानंद सत्संग परिवाराने एका अद्वितीय आध्यात्मिक पर्वाचे आयोजन केले होते. हरिभक्त परायण, परम वैष्णव, वेदांतसूर्य, संत श्री चैतन्य महाराज देगलुकर यांच्या अमृतवाणीतून 'पसायदान' या गहन विषयावरील तीन दिवसीय प्रवचनमालेने श्रोत्यांना ज्ञान आणि भक्तीच्या सागरात डुबवून टाकले. परम वैष्णव वैकुंठवासी सद्गुरू धुंडामहाराज यांच्या लोककल्याणाच्या तळमळीची आणि लोक उद्धाराच्या उदात्त परंपरेचा वारसा संत श्री चैतन्य महाराज देगलुकर समर्थपणे पुढे चालवत आहेत. ज्ञानेश्वर माऊलींनी आपल्या अलौकिक सेवेने श्रीगुरु निवृत्तीनाथांना प्रसन्न केले आणि केवळ स्वतःसाठी नव्हे, तर समस्त विश्वाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली. त्यांनी आपल्या गुरुंना जे मागणे मागितले, तेच हे पसायदान! या पसायदानाच्या आध्यात्मिक आणि मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून केलेले चैतन्य महाराजांचे विवेचन श्रोत्यांच्या हृदयाला स्पर्शून गेले. आपण दररोज पसायदान म्हणतो, पण त्यातील प्रत्येक शब्दाचा अर्थ किती खोलवर आणि व्यापक आहे, याचा विचार करण्याची संधी या प्रवचनमालेने दिली. महाराज म्हणाले की, ज्ञानेश्वरी आणि पसायदान ही ज्ञानेश्वर माऊलींची दोन परस्परपूरक निर्मिती आहेत. जणू ज्ञानेश्वरीतील ज्ञान आणि अनुभवाचा सार म्हणजेच हे पसायदान! विश्वात्मक देव म्हणजे परब्रह्म परमात्मा, आपले सद्गुरू यांना माऊलींनी हे कल्याणकारी मागणे मागितले आहे. या जगात असलेल्या प्रत्येक जीवातील वाईट विचार, दुर्गुण आणि नकारात्मक वृत्ती समूळ नष्ट व्हाव्यात आणि त्यांच्या मनात सत्कर्म करण्याची ओढ निर्माण व्हावी, ही त्यामागची उदात्त भावना आहे. पसायदानावर प्रवचन करताना चैतन्य महाराजांनी अत्यंत रसाळ आणि ओघवत्या वाणीने श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध केले. त्यांनी योगवसिष्ठ, महाभारत, उपनिषद, ज्ञानेश्वरी, तुकाराम गाथा यांसारख्या अनेक प्रामाणिक ग्रंथांतील दाखले देत आपल्या विवेचनाला अधिक उंचीवर नेले. मराठी साहित्यातील अलंकाराचा परिचय महाराजांनी श्रोत्यांना करून दिला .संत संगतीचा महिमा विशद करताना ते म्हणाले की, देवांना देखील दुर्लभ असे संतांचे दर्शन जीवनातील सर्वात मोठे भाग्य आहे. संतांच्या सानिध्यात आल्याने जीवनातील अनेक क्लेश आणि अज्ञान दूर होते आणि आत्मिक शांतीचा अनुभव मिळतो. ज्ञानेश्वरी आणि तुकाराम गाथा या दोन प्रासादिक ग्रंथांचे वाचन प्रत्येकाने करून आपले जीवन धन्य करावे असे महाराजांनी आवर्जून सांगितले . या तीन दिवसांच्या प्रवचनमालेने मानवत नगरीतील वातावरण पूर्णपणे भक्तिमय झाले होते. भगवान श्रीहरि विठ्ठलाच्या नामघोषाने आणि चैतन्य महाराजांच्या ज्ञानवर्षावाने सर्वांना एक अद्भुत चैतन्याचा अनुभव आला. दररोज म्हटले जाणारे पसायदान किती अर्थपूर्ण आणि जीवनात परिवर्तन घडवणारे आहे, याची नव्याने जाणीव या प्रवचनातून उपस्थितांना झाली. मानवत नगरीतील नागरिकांची ही तीव्र इच्छा आहे की आदरणीय चैतन्य महाराजांचे या पवित्र भूमीवर पुन्हा पुन्हा आगमन व्हावे आणि आम्हाला त्यांच्या चरणांची सेवा करण्याची तसेच त्यांच्या मुखातून वेदांताचे अमृत ऐकण्याची संधी मिळत राहावी. हीच आमची विठुरायाच्या चरणी कळकळीची प्रार्थना आहे! या प्रवचनमालेने केवळ ज्ञानामृतच पाजले नाही, तर अनेक जीवांना सकारात्मक दृष्टिकोन आणि जीवनाचा खरा अर्थ गवसला, यात शंका नाही.
Deshmukh sir
Deshmukh sir
Hi everyone, welcome to my new YouTube Community! Now you can post on my channel, too. To get started, tell me in a post what you'd like to see next on my channel.
Visit my Community: youtube.com/@ganeshdeshmukh29/community
1 week ago | [YT] | 0
View 0 replies
Deshmukh sir
सर्वांना नमस्कार,
युवक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा !
इतिहासाच्या पानात काही नावे शाईने लिहिलेली असतात, तर काही नावे रक्ताने आणि बलिदानाने कोरलेली असतात. **स्वामी विवेकानंद** हे नाव म्हणजे केवळ एक व्यक्ती नाही, तर तो मानवी क्षमतेच्या परमोच्च शिखराचा हुंकार आहे. ज्या काळात भारत गुलामीच्या मानसिकतेत जखडलेला होता आणि जग भौतिकवादाच्या मदांध नशेत होते, त्या काळात विवेकानंदांनी 'विवेकाचा' शंखनाद केला.
१२ जानेवारी १८६३ रोजी कलकत्त्याच्या दत्त कुटुंबात जन्मलेला 'नरेंद्र' हा सुरुवातीपासूनच बंडखोर होता. तर्कशुद्ध बुद्धी आणि ईश्वराचा शोध घेण्याची तीव्र ओढ त्यांना स्वस्थ बसू देत नव्हती. त्या काळातील सर्वच विचारवंतांना त्यांनी एकच प्रश्न विचारला— *"तुम्ही देव पाहिला आहे का?"* या प्रश्नाचे उत्तर जेव्हा त्यांना रामकृष्ण परमहंसांकडून मिळाले, तेव्हा एका जिज्ञासू तरुणाचे रूपांतर एका वैश्विक योद्ध्यात झाले.
परमहंसांच्या निधनानंतर स्वामीजींनी संपूर्ण भारत 'परिव्राजक' म्हणून पायी पालथा घातला. राजमहालापासून ते झोपडीपर्यंत त्यांनी भारत अनुभवला. कन्याकुमारीच्या समुद्रात असलेल्या त्या शेवटच्या शिळेवर तीन दिवस ध्यानस्थ बसल्यावर त्यांना त्यांच्या जीवनाचे ध्येय सापडले— *"माणूस घडवणे आणि राष्ट्राला जागे करणे."*
१८९३ ची शिकागो धर्मपरिषद ही भारताच्या इतिहासातील 'टर्निंग पॉईंट' ठरली. हाती काहीही नसताना, केवळ शब्दांवर आणि गुरुनिष्ठेवर विसंबून गेलेला तो संन्यासी जेव्हा व्यासपीठावर उभा राहिला, तेव्हा जगाला भारतीय 'अद्वैताचा' साक्षात्कार झाला. त्या दोन शब्दांनी— *"Sisters and Brothers of America"*— केवळ भिंती पाडल्या नाहीत, तर मानवी हृदयाला वैश्विक बंधुत्वाच्या सूत्रात गुंफले. ज्या संस्कृतीला पाश्चात्य जग तुच्छ मानत होते, त्याच संस्कृतीचे पाय धुवायला जगाने सुरुवात केली.
विवेकानंदांनी वेदांताला गुहेतून बाहेर काढून रस्त्यावर आणले. ते म्हणत, *"रिकाम्या पोटी धर्म सांगणे हे पाप आहे."* त्यांनी मांडलेला 'व्यावहारिक वेदांत' हा होता की, समोरच्या माणसात ईश्वर पाहणे.
* "तोच खरा महात्मा आहे, ज्याचे हृदय गरिबांसाठी रडते."
* त्यांनी 'मुक्ती' पेक्षा 'भक्ती' आणि 'भक्ती' पेक्षा 'कर्म' श्रेष्ठ मानले, जे कर्मातून इतरांचे दुःख दूर करते.
स्वामी विवेकानंदांच्या विचारांतील सर्वात धारदार शस्त्र म्हणजे *'आत्मविश्वास'*. ते तरुणांना उद्देशून म्हणत: > "उठा, जागे व्हा आणि ध्येय प्राप्त होईपर्यंत थांबू नका! स्वतःला दुर्बल समजणे हेच जगातील सर्वात मोठे पाप आहे. तुमच्यातील अनंत शक्तीला ओळखा, तुम्ही संपूर्ण जग बदलू शकता."
त्यांनी युवकांना केवळ मंदिरात जाण्याचा सल्ला दिला नाही, तर त्यांनी "गीतेपेक्षा फुटबॉल खेळून तुम्ही स्वर्गाच्या अधिक जवळ जाल," असे सांगितले. कारण ज्याचे शरीर सुदृढ आहे, त्याचीच बुद्धी स्थिर राहू शकते आणि जो बुद्धिमान आहे तोच देशाचे रक्षण करू शकतो.
स्वामी विवेकानंदांची गुरुनिष्ठा इतकी प्रबळ होती की, रामकृष्ण परमहंसांचे आजारपण असो किंवा त्यांचे कार्य पुढे नेणे असो, त्यांनी स्वतःच्या आयुष्याची कधीही पर्वा केली नाही. *रामकृष्ण मिशन* च्या माध्यमातून त्यांनी 'आत्मनो मोक्षार्थं जगद्धिताय च' (स्वतःच्या मोक्षासाठी आणि जगाच्या कल्याणासाठी) हे ब्रीदवाक्य जगाला दिले.
केवळ ३९ वर्षांचे आयुष्य लाभलेले स्वामीजी जेव्हा ४ जुलै १९०२ रोजी महासमाधीत विलीन झाले, तेव्हा त्यांनी इतके कार्य करून ठेवले होते की पुढील हजारो वर्षे मानवजातीला ते पुरेल. ते म्हणायचे, "मी गेल्यावरही मी तुमच्यासोबत असेन आणि तुम्हाला प्रेरणा देत राहीन."
आज जेव्हा जग विस्कळीत झाले आहे, जेव्हा आपण 'समन्वयाची' भाषा करत आहोत आणि जेव्हा मानवी मूल्ये पैशासमोर हार मानत आहेत, तेव्हा विवेकानंदांचे विचार हेच एकमेव दिशादर्शक आहेत.
विवेकानंद म्हणजे एक निखारा आहेत, जो शांत बसला तर उब देतो आणि पेटला तर क्रांती घडवतो!
गणेश देशमुख सर
11/01/2026
2 weeks ago | [YT] | 3
View 4 replies
Deshmukh sir
क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले : संघर्षाकडून समन्वयाकडे नेणारा ज्ञानप्रवास
आज सावित्रीबाई फुले यांची जयंती आणि 'बालिका दिन'. हा दिवस केवळ एका थोर व्यक्तीच्या स्मरणाचा नसून, भारतीय समाजाच्या वैचारिक परिवर्तनाचा आढावा घेण्याचा दिवस आहे. सावित्रीबाई आणि महात्मा जोतिराव फुले यांच्या कार्याकडे पाहताना अनेकदा एक प्रश्न उपस्थित केला जातो की, त्यांच्या आधी भारतात स्त्रिया शिकत नव्हत्या का? याचे उत्तर 'हो' असे असले, तरी फुले दांपत्याच्या कार्याचे महत्त्व कमी होत नाही. उलट, त्यांनी जे केले ते क्रांतिकारी होते, कारण त्यांनी शिक्षणाचे *'सार्वत्रिकीकरण'* केले.
इतिहासात डोकावले तर दिसते की, अहिल्याबाई होळकरांसारख्या राज्यकर्त्या स्त्रिया सुशिक्षित होत्या. परंतु, ते शिक्षण वैयक्तिक स्वरूपाचे आणि विशिष्ट वर्गापुरते मर्यादित होते. 'बहुजनांच्या आणि सामान्य कुटुंबातील मुलींनी शिकावे' हा विचार समाजात अस्तित्वात नव्हता. सावित्रीबाईंनी शिक्षणाला घराच्या उंबरठ्याबाहेर आणून रस्त्यावरच्या शेवटच्या मुलीपर्यंत पोहोचवले. हा केवळ अक्षरांचा प्रसार नव्हता, तर तो 'माणूस' म्हणून जगण्याचा अधिकार देणारा लढा होता.
हे कार्य करत असताना त्यांना प्रचंड विरोधाचा सामना करावा लागला. सनातनी प्रवृत्तींनी त्यांच्यावर शेण-दगड फेकले, मानसिक छळ केला. पण याच संघर्षाच्या काळात समाजातील सर्वच स्तर पूर्णपणे विरोधात नव्हते, हे समजून घेणे आजच्या काळात अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा फुले दांपत्याला त्यांच्या स्वतःच्या घरातून बाहेर पडावे लागले, तेव्हा तात्यासाहेब भिडे यांसारख्या प्रस्थापित व्यक्तींनी आपला वाडा शाळेसाठी दिला. सखाराम यशवंत परांजपे, सदाशिवराव गोवंडे आणि उस्मान शेख यांसारख्या सहकाऱ्यांनी त्यांना दिलेली साथ ही साक्ष देते की, प्रत्येक युगात विवेकाची कास धरणारे लोक सर्व स्तरांत असतात. सुधारणेचा हा लढा केवळ एका जातीचा किंवा वर्गाचा नव्हता, तर तो अन्यायाविरुद्ध न्यायाचा आणि अज्ञानाविरुद्ध ज्ञानाचा होता.
दुर्दैवाने, आज आपण या इतिहासाकडे पाहताना त्याला वेगळे वळण देत आहोत. राजकीय आणि सामाजिक सोयीसाठी इतिहासाचे तुकडे केले जात आहेत. आपण व्यक्तींना आणि त्यांच्या कार्याला विशिष्ट चौकटीत किंवा जातीत बंदिस्त करत आहोत. यामुळे ज्यांनी मदत केली, ज्यांनी पाठिंबा दिला, अशा 'विवेकी' माणसांचे योगदान पुसले जात आहे. इतिहासाकडे पाहण्याचा हा एकांगी दृष्टिकोन समाजात कृतज्ञतेऐवजी कटुता आणि द्वेष निर्माण करत आहे.
आज गरज आहे ती सावित्रीबाईंच्या कार्याचा वारसा *'समन्वय'* आणि *'विवेक'* या माध्यमातून पुढे नेण्याची. प्रस्थापित समाजातील ज्या हातांनी त्या काळी बदलाला साथ दिली, त्यांचे स्मरण करणे म्हणजे आजच्या काळातही संवाद साधण्यासाठी पूल बांधण्यासारखे आहे. सावित्रीबाईंचे जीवन आपल्याला शिकवते की, सत्याचा मार्ग खडतर असतो, पण जर हेतू शुद्ध असेल तर समाजातील सुजाण शक्ती तुमच्या पाठीशी उभी राहतेच.
'समन्वय आणि विवेकाच्या वाटेवरचा प्रवास' या विचाराने जर आपण या इतिहासाचे पुनरावलोकन केले, तरच आपल्याला क्रांतीच्या खऱ्या अर्थाची जाणीव होईल. शिक्षणाचे सार्वत्रिकीकरण करण्याचे त्यांचे स्वप्न आज भौतिकरीत्या पूर्ण झाले असले, तरी वैचारिकरीत्या ते पूर्ण करण्यासाठी आपल्याला पूर्वग्रह बाजूला ठेवून एकत्र येणे गरजेचे आहे. हीच त्या ज्ञानमाऊली चे खऱ्या अर्थानं स्मरण ठरेल .
श्री .देशमुख सर
3/1/2026
---
3 weeks ago | [YT] | 2
View 0 replies
Deshmukh sir
गणिताचे गूढ आणि जीवन
गणितात कोणत्याही अंकाला शून्याने गुणले की उत्तर शून्य येते. हे जीवनाचे मोठे सत्य आहे. तुमचा अहंकार, तुमची संपत्ती किंवा तुमचे ज्ञान कितीही मोठे असले (उदा. १०००), जर त्याला काळाच्या किंवा मृत्यूच्या शून्याने गुणले, तर शेवटी उरते ते फक्त 'शून्य'. पण, याच शून्याला जर तुम्ही एखाद्या अंकाच्या पुढे ठेवले (सहकार्य केले), तर तो त्या अंकाची किंमत दहा पटीने वाढवतो. म्हणजेच, स्वतः 'शून्य' राहून इतरांचे मूल्य वाढवणे, हेच श्रेष्ठ जगणे आहे.
1 month ago | [YT] | 1
View 0 replies
Deshmukh sir
श्री अनुग्रहमूर्तये नमः
3 months ago | [YT] | 2
View 0 replies
Deshmukh sir
Teachers day
4 months ago | [YT] | 1
View 0 replies
Deshmukh sir
#मूलूक पीठाधीश्वर पूज्य संत श्री #राजेंद्रदासजी महाराज हे सरलता, गहन ज्ञान आणि उत्कट भगवद्भक्ती यांचा संगम आहेत. त्यांची वाणी ही खऱ्या अर्थाने #सनातन #वैदिक परंपरेची जिवंत आणि प्रमाण वाणी आहे, जी लाखो लोकांना #आध्यात्मिक मार्गावर प्रेरित करते.
#संतचित्रसेवा
#गणेशदेशमुख
6 months ago | [YT] | 2
View 1 reply
Deshmukh sir
*वेदमूर्ती पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड: साधेपणा,तपस्या आणि ज्ञानाचा अद्भुत संगम*
भारताच्या ज्ञान आणि अध्यात्म परंपरेत काही तेजस्वी नक्षत्रे अशी आहेत, ज्यांनी आपले संपूर्ण जीवन ज्ञानाच्या उपासनेला आणि समाजाच्या कल्याणाला समर्पित केले आहे. याच परंपरेतील एक देदीप्यमान व्यक्तिमत्व म्हणजे मूर्धन्य विद्वान, पंडीत प्रवर, परम पूज्य गणेश्वर शास्त्री द्रविड. भारत सरकारने त्यांच्या *शिक्षा आणि साहित्य* क्षेत्रातील अतुलनीय योगदानासाठी *‘पद्मश्री’* पुरस्काराने त्यांचा यथोचित सन्मान केला आहे.
द्रविड शास्त्रीजींचे जीवन म्हणजे वेदांसाठी केलेली एक अखंड तपश्चर्या आहे. त्यांनी वेदांच्या गहन अभ्यासातून केवळ ज्ञान प्राप्त केले नाही, तर त्या ज्ञानाचा उपयोग जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठीही आपले आयुष्य वेचले आहे. त्यांच्या तपस्वी जीवनाची आणि ज्योतिषशास्त्रातील अद्वितीय ज्ञानाची केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरात आदराने चर्चा होते.
पवित्र नगरी काशी, जिथे गंगेच्या अमृततुल्य लाटा ज्ञान आणि अध्यात्माचा संदेश घेऊन अविरत वाहत असतात, अशा पावन भूमीवर द्रविड शास्त्रीजींचा निवास आहे. गंगेच्या रमणीय तीरावर असलेले त्यांचे शांत आणि साधे जीवन अनेक साधकांसाठी आणि जिज्ञासूंसाठी एक प्रेरणास्रोत आहे. या पवित्र वातावरणात त्यांनी वेदांचे सखोल मनन आणि चिंतन केले आणि आपल्या अमूल्य ज्ञानाने असंख्य लोकांना योग्य मार्गदर्शन केले. त्यांचे प्रवचन आणि लेखणी वेदांचे सार अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी भाषेत लोकांपर्यंत पोहोचवते, ज्यामुळे सामान्य माणसालाही भारतीय संस्कृतीच्या या मूलाधाराची ओळख होते. त्यांनी अनेक निष्ठावान विद्यार्थ्यांना वेद आणि ज्योतिषशास्त्राचे सखोल शिक्षण देऊन या प्राचीन ज्ञानाची गौरवशाली परंपरा पुढे नेण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.
पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड हे ज्योतिषशास्त्राचे केवळ जाणकारच नव्हे, तर ते या शास्त्रातील एक अद्वितीय आणि प्रकांड पंडित म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या ज्योतिषीय गणिताचा आणि भविष्य वर्तवण्याचा अनुभव अनेकदा अचूक ठरला आहे, ज्यामुळे त्यांची ज्योतिषशास्त्रातील विद्वत्ता सर्वमान्य आहे. केवळ सामान्य लोकच नव्हे, तर अनेक प्रतिष्ठित व्यक्ती आणि संस्था त्यांच्या ज्योतिषीय मार्गदर्शनाचा लाभ घेतात. *याच त्यांच्या अचूक ज्ञानाचा आणि विद्वत्तेचा प्रत्यय अवघ्या देशाने अनुभवला, जेव्हा त्यांनी अयोध्या येथील भव्य श्रीराम मंदिराच्या प्राणप्रतिष्ठापनेसाठी शुभ आणि कल्याणकारी मुहूर्त निश्चित केला*. त्यांचे हे योगदान केवळ धार्मिक दृष्ट्याच महत्त्वाचे नाही, तर भारतीय संस्कृतीच्या इतिहासातील एक अविस्मरणीय क्षण आहे.
भारताचे यशस्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत द्रविड शास्त्रीजींचे असलेले आत्मीय संबंध त्यांच्या सामाजिक आणि आध्यात्मिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक आहेत. पंतप्रधान मोदी यांच्या उमेदवारी अर्जावर प्रस्तावक म्हणून द्रविड शास्त्रीजींनी स्वाक्षरी करणे, ही घटना भारतीय संस्कृतीतील गुरु-शिष्य परंपरेचे महत्त्व आणि पावित्र्य दर्शवते. एका महान तपस्वी आणि विद्वान व्यक्तीने देशाच्या नेतृत्वासाठी आपले आशीर्वाद देणे, या घटनेने भारतीय मूल्यांची आणि परंपरेची महती वाढवली आहे.
द्रविड शास्त्रीजींच्या तपस्वी वृत्तीची, त्यांच्या अलौकिक ज्योतिषीय ज्ञानाची आणि अत्यंत साध्या व निगर्वी राहणीमानाची चर्चा केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरातील आध्यात्मिक आणि ज्योतिषीय अभ्यासकांच्या वर्तुळात आदराने केली जाते. अनेक विदेशी अभ्यासकांनी आणि जिज्ञासूंनी त्यांच्या ज्ञानाचा आणि अनुभवाचा लाभ घेतला आहे, ज्यामुळे भारतीय ज्ञान परंपरेचा संदेश जगभरात पोहोचला आहे.
प्रत्येक सनातनी हिंदूला आचार्य गणेश्वर शास्त्री द्रविड यांच्यासारख्या महान तपस्वी आणि ज्ञानी गुरुवर्यांवर नितांत आदर आणि अभिमान आहे. त्यांनी आपल्या अगाध विद्वत्तेने आणि अत्यंत साध्या जीवनशैलीने भारतीय संस्कृती आणि वेद धर्माची पताका सदैव उंच ठेवली आहे. त्यांचे जीवन आणि कार्य आम्हा सर्वांसाठी एक अमूल्य आदर्श आहे.
अशा महान वेदमूर्तींच्या चरणी आम्ही भावपूर्ण नमन करतो आणि त्यांनी दाखवलेल्या ज्ञानाच्या मार्गावर चालण्याचा आणि वेद धर्माची सेवा करण्याचा संकल्प करतो.
पंडित गणेश्वर शास्त्री द्रविड यांनी आपल्या समर्पित सेवेतून वेदधर्माची पताका सदैव फडकत ठेवली आहे आणि याबद्दल प्रत्येक भारतीयाला त्यांच्याबद्दल नितांत आदर आहे.
✍️ श्री.गणेश देशमुख
"अक्षयतृतीया" 2025
8 months ago | [YT] | 2
View 0 replies
Deshmukh sir
*प्राचीन मणिपूर ते मानवत: स्वामी दिव्यानंद सत्संग परिवाराच्या पसायदान प्रवचनमालेचा दिव्य अनुभव*
प्राचीन काळातील समृद्ध संस्कृती आणि अध्यात्माची भूमी असलेल्या मणिपूर नगरीत, आता मानवतेचे मानवत म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पावन भूमीत, स्वामी दिव्यानंद सत्संग परिवाराने एका अद्वितीय आध्यात्मिक पर्वाचे आयोजन केले होते. हरिभक्त परायण, परम वैष्णव, वेदांतसूर्य, संत श्री चैतन्य महाराज देगलुकर यांच्या अमृतवाणीतून 'पसायदान' या गहन विषयावरील तीन दिवसीय प्रवचनमालेने श्रोत्यांना ज्ञान आणि भक्तीच्या सागरात डुबवून टाकले.
परम वैष्णव वैकुंठवासी सद्गुरू धुंडामहाराज यांच्या लोककल्याणाच्या तळमळीची आणि लोक उद्धाराच्या उदात्त परंपरेचा वारसा संत श्री चैतन्य महाराज देगलुकर समर्थपणे पुढे चालवत आहेत. ज्ञानेश्वर माऊलींनी आपल्या अलौकिक सेवेने श्रीगुरु निवृत्तीनाथांना प्रसन्न केले आणि केवळ स्वतःसाठी नव्हे, तर समस्त विश्वाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली. त्यांनी आपल्या गुरुंना जे मागणे मागितले, तेच हे पसायदान! या पसायदानाच्या आध्यात्मिक आणि मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून केलेले चैतन्य महाराजांचे विवेचन श्रोत्यांच्या हृदयाला स्पर्शून गेले.
आपण दररोज पसायदान म्हणतो, पण त्यातील प्रत्येक शब्दाचा अर्थ किती खोलवर आणि व्यापक आहे, याचा विचार करण्याची संधी या प्रवचनमालेने दिली. महाराज म्हणाले की, ज्ञानेश्वरी आणि पसायदान ही ज्ञानेश्वर माऊलींची दोन परस्परपूरक निर्मिती आहेत. जणू ज्ञानेश्वरीतील ज्ञान आणि अनुभवाचा सार म्हणजेच हे पसायदान! विश्वात्मक देव म्हणजे परब्रह्म परमात्मा, आपले सद्गुरू यांना माऊलींनी हे कल्याणकारी मागणे मागितले आहे. या जगात असलेल्या प्रत्येक जीवातील वाईट विचार, दुर्गुण आणि नकारात्मक वृत्ती समूळ नष्ट व्हाव्यात आणि त्यांच्या मनात सत्कर्म करण्याची ओढ निर्माण व्हावी, ही त्यामागची उदात्त भावना आहे.
पसायदानावर प्रवचन करताना चैतन्य महाराजांनी अत्यंत रसाळ आणि ओघवत्या वाणीने श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध केले. त्यांनी योगवसिष्ठ, महाभारत, उपनिषद, ज्ञानेश्वरी, तुकाराम गाथा यांसारख्या अनेक प्रामाणिक ग्रंथांतील दाखले देत आपल्या विवेचनाला अधिक उंचीवर नेले. मराठी साहित्यातील अलंकाराचा परिचय महाराजांनी श्रोत्यांना करून दिला .संत संगतीचा महिमा विशद करताना ते म्हणाले की, देवांना देखील दुर्लभ असे संतांचे दर्शन जीवनातील सर्वात मोठे भाग्य आहे. संतांच्या सानिध्यात आल्याने जीवनातील अनेक क्लेश आणि अज्ञान दूर होते आणि आत्मिक शांतीचा अनुभव मिळतो. ज्ञानेश्वरी आणि तुकाराम गाथा या दोन प्रासादिक ग्रंथांचे वाचन प्रत्येकाने करून आपले जीवन धन्य करावे असे महाराजांनी आवर्जून सांगितले .
या तीन दिवसांच्या प्रवचनमालेने मानवत नगरीतील वातावरण पूर्णपणे भक्तिमय झाले होते. भगवान श्रीहरि विठ्ठलाच्या नामघोषाने आणि चैतन्य महाराजांच्या ज्ञानवर्षावाने सर्वांना एक अद्भुत चैतन्याचा अनुभव आला. दररोज म्हटले जाणारे पसायदान किती अर्थपूर्ण आणि जीवनात परिवर्तन घडवणारे आहे, याची नव्याने जाणीव या प्रवचनातून उपस्थितांना झाली.
मानवत नगरीतील नागरिकांची ही तीव्र इच्छा आहे की आदरणीय चैतन्य महाराजांचे या पवित्र भूमीवर पुन्हा पुन्हा आगमन व्हावे आणि आम्हाला त्यांच्या चरणांची सेवा करण्याची तसेच त्यांच्या मुखातून वेदांताचे अमृत ऐकण्याची संधी मिळत राहावी. हीच आमची विठुरायाच्या चरणी कळकळीची प्रार्थना आहे! या प्रवचनमालेने केवळ ज्ञानामृतच पाजले नाही, तर अनेक जीवांना सकारात्मक दृष्टिकोन आणि जीवनाचा खरा अर्थ गवसला, यात शंका नाही.
राम कृष्ण हरि🙏
✍🏻 गणेश देशमुख . मानवत
9 months ago | [YT] | 1
View 0 replies
Deshmukh sir
विरिञ्चि- विष्णु- शङ्करसंस्तुया: भगवत्याः सर्वस्याद्याः महालक्ष्मी देव्याः।
#Budhaashtami #Mahalaxmi #kolapur
11 months ago | [YT] | 4
View 1 reply
Load more