Adbi Baithak
Adbi Baithak by Harpreet Singh Kahlon
Adbi Baithak is a platform for long-form conversations on Punjab, Sikh history, politics, society and culture.
Hosted by journalist Harpreet Singh Kahlon, this channel brings meaningful discussions with intellectuals, writers, activists, scholars and political voices.
From Punjab politics to Sikh thought, from literature to contemporary issues — Adbi Baithak explores ideas that shape society.
ਸਹਿਜ ਸੰਵਾਦ ਸੰਗਤ = ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
Punjab’s Long Form Intellectual Conversations
[SUBSCRIBE] for meaningful discussions on Punjab, Sikh history and society.
New conversations every week 🙏🏼
Adbi Baithak
20 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਚਿੱਟੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ ਕਤਲੇਆਮ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਿਟ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਾਦ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵੀ ਹੈ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵੱਸੋਂ, ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦਰਦ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਬਾਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੱਲਬਾਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
https://youtu.be/HSL-QlRMEvU?si=xhHei...
1 day ago | [YT] | 9
View 0 replies
Adbi Baithak
ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ₹1000: ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚੇ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ freebies (ਮੁਫ਼ਤ ਸਹੂਲਤਾਂ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਪੜਚੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਮਤ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਵੇ।
ਇਹ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜਦੋਂ freebies ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਸਮਾਜ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ₹1000 ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਇਹੀ ਬਹਿਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਸੁਖਪਾਲ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਤਾਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਆਗੂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਕਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਰਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਅਹਿਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਖ਼ਪਤ ਦਾ ਬਿਆਨ ਆਪਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ₹1000 ਨਾਲ ਸੂਟ ਖਰੀਦੇਗੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਮੇਕਅੱਪ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲਵੇਗੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਉੱਠਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਕੋਈ ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸੱਤਾਧਿਰ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ Scripted ਵੀ ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਮਿਸਾਲ ਦਾ ਮੂਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਸੁਧਾਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ ?
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਸੀਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਰਜ਼ੇ ਜੇ ਇੰਝ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਵਜੋਂ ਖਪਤ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜੇਬ ‘ਤੇ ਹੀ ਬੋਝ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਲਾਈ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਲਾਭ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਲਈ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦਾ ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
3 days ago | [YT] | 10
View 0 replies
Adbi Baithak
ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿਓ। ਅੱਜ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
1. ਜੇ ਅੱਜ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਭੇਜੇ ਵਿਧਾਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਗੰਭੀਰ ਹਨ।
2. ਅੱਜ ਲਾਈਵ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਵਿਧਾਇਕ ਉਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ’ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।
3. ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਵਿਧਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੰਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਸਮਝੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?
4. ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜੇ ਉੱਥੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ, ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
5. ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ।
6. ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਬਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
7. ਲਾਈਵ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8. ਅੱਜ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ?
9. ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੋਕ ਮਿਲਣੀਆਂ, ਜਨ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਅਸਲ ਲੋਕ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।
10. ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੜਤਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
11. ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12. ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਤਜਰਬੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13. ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨੀਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14. ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।
15. ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਾਅਰਿਆਂ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੱਥਾਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਤੀਜਿਆਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
16. ਮੌੜ ਧਮਾਕਾ ਅਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਰੁਝਾਨ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ-
ਜਿਵੇਂ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ, ਨਿਰਪੱਖ ਪੜਤਾਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੌੜ ਧਮਾਕਾ ਅਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦੇ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਹੱਲ ਵੱਲ ਠੋਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਕਸੌਟੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਉੱਤੇ ਧਰ ਦੇਵੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ, ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
3 days ago | [YT] | 34
View 5 replies
Adbi Baithak
ਕਸਟੋਡੀਅਨ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਜਾਗਤ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਸਬੰਧੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ “ਕਸਟੋਡੀਅਨ” ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਨੀਤੀਕਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਸਟੋਡੀਅਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਸਟੋਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਸਕੇ?
ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਤੀਕਾਰ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕਸਟੋਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਮਰਿਆਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਸਮਝਣ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਅੱਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਉਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਸਟੋਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਅਗਵਾਈ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੱਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ
ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਡੇਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਚੇਲਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਚੇਲੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਧ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਕਸਟੋਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਰਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
3 days ago | [YT] | 13
View 0 replies
Adbi Baithak
ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਠੇ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ’ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟਕਰਾਅ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਡਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਵੱਈਏ, ਬਾਦਲ ਦੌਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
https://youtu.be/oLq1MdwoaWI?si=MLahj...
4 days ago | [YT] | 2
View 0 replies
Adbi Baithak
ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠੇ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਰੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨਾਲ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
https://youtu.be/bev6wR1XH6Q?si=SzdOD...
6 days ago | [YT] | 4
View 0 replies
Adbi Baithak
ਹਰ ਥਾਂ ਸਿਆਸਤ
ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ !
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਿਆਥੀਆਂ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
https://youtu.be/Rif0jgJ7CRI?si=jKaEl...
1 week ago | [YT] | 5
View 0 replies
Adbi Baithak
ਮਰਿਆਦਾ, ਪੰਥ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਗ਼ੁਰਬਤ
ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ, ਇਖ਼ਲਾਕ, ਮਰਿਆਦਾ, ਪੰਥਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਰਹੇ ਨੈਤਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਡਾ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
https://youtu.be/8jFbbMvUhAY?si=nbAd4...
1 week ago | [YT] | 2
View 0 replies
Adbi Baithak
ਵੰਡ ਦੀ ਖੜੋਤ, ਯਾਦ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ “ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ”
ਵੰਡ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਖੜੋਤ ਹੈ।
ਸੰਤਾਲੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ। ਦੋ ਮੁਲਕ ਬਣੇ, ਸਰਹੱਦਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਲੋਕ ਉੱਜੜੇ, ਕਾਫ਼ਲੇ ਤੁਰੇ, ਲੱਖਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਰ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
ਵੰਡ ਇੱਕ ਖੜੋਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਾਦਸਾ ਜਿਹੜਾ ਵਾਪਰ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਜਾੜਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ ਟੁੱਟੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਰਣਾਂ, ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ।
ਪਰ ਵੰਡ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਹਦੀ ਟੀਸ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀ ਰਹੀ। ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਜ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਸਰਗੋਧਾ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਆਪਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ-ਪੜਦਾਦਿਆਂ ਦੀ ਪੈੜ ਲੱਭਣੀ ਹੈ।
ਉਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਗਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ? ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਗਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਉਸ ਤੰਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ।
ਪਰ ਵੰਡ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਜਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸੇ ਲਈ ਵੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੁਜਰਿਮ ਵਾਲੀ ਫੀਲਿੰਗ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਇਹ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀਤਾ ਕੀ ਸੀ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਮਿਲੀ? ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਿਉਂ ਗੁਆਇਆ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਕਿਉਂ ਗੁਆਈ?
ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਬੇਗਾਨੀ ਲੱਗਦੀ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਦਿਲ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।
ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਆਏ ਸਨ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਫ਼ਿਊਜੀ ਸਨ।
ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਉਹ ਮੇਰਾ ਮੁਲਕ ਸੀ।
ਇਸੇ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਸਰਗੋਧਾ ਜਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਹੱਬਤ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਹੱਲੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੰਵੇਦਨਾ !
ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ?
ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ,
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ।
ਉਹ ਯਾਦਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ “ਰਾਵੀ ਪਾਰ” ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਰਾਵੀ ਉੱਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ’ਤੇ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਗਏ । ਜਿਉਂਦਾ ਬੱਚਾ ਰਾਵੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਏ ਸਨ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤਾਲੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ, ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਯਾਦਾਂ ਰਾਵੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਆਏ ਅਤੇ ਮਰੀਆਂ, ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ, ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਸੇ ਲਈ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਰਦ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਉਜਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਬੀਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟਿਆ। ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਤ ਲੁੱਟੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਅਣਖ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਮਰਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਲੱਭਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਹਰ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਮਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਘਰ ਮਰਦਾ ਹੈ।
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦਾ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਾਫਟ ਚਾਂਦ ਬਾਲੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਸੰਤਾਲੀ ਵੇਲੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਖੜੋਤ ਇਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਨਾਜ਼ਿਮ ਹਿਕਮਤ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
“ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਕੁੜਤਾ ਚਾਕ ਹੋਇਆ,
ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਜੋ ਸਿਵਾਇਆ ਸੀ।”
ਦਰਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪਕ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਤਾਲੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾੜੇ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਪਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਜੀਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਜੀਦਗੀ ਮੈਨੂੰ ਚਮਕੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਦਰਦ, ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਘਾਟ ਸੀ।
ਪਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ ਵਿੱਚ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਖੰਡਰਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਇਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪਰਾਇਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਉਸੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
ਜੁੜਨਾ !
ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨਾ
ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ !
ਪਰ ਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਇਹ ਢਾਂਚੇ ਸਾਨੂੰ ਜੁੜਨ ਦੇਣਗੇ? ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਵਾਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੋਤਰਾ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ?
ਉਹ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-
“ਅਸੀਂ ਬੋਲ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ?”
ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਾਰ ਇਸ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਉਹ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ?
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕੀਸ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਧੁਰੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਨਮਾਦ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੀਕ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੋਪੈਗੈਂਡੇ ਦਾ ਸ਼ੋਰ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਯਾਦ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਫ਼ਰਤ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜੁੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਵੰਡਣ ਦੀ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਾਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕੀਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ੌਜੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਖੁਰੇਦ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ?
ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਧਰਮਿੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੀ-ਕੀ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਖੋਹ ਲਈ।
ਧਰਮਿੰਦਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਸ ਪੂਰੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਖੋਹ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਪੁੱਤ ਖੋਹ ਲਿਆ।”
ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਜੰਗ ਦੀ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਾਂਝੇ ਮਨੁੱਖੀ ਘਾਟੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਢੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੇ ਲੱਤ ਗੁਆਈ ਹੈ,ਦੂਜੇ ਨੇ ਪੁੱਤ ਪਰ ਘਾਟਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦਰਦ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਘੱਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੇ ਤਰਾਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਤੋਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰੋਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਉ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਯਤੀਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਵਣ ਦੀ ਇੱਕੀਸ, ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਸਰਹੱਦਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਮਤਿਆਜ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਜਾੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
“ਅਸੀਂ ਰਫ਼ਿਊਜੀ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਔਕਾਤ ਨਹੀਂ ਮਾਤਮ ਮਨਾਉਣ ਦੀ।”
ਸ਼ਾਇਦ ਵੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਾਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ “ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨਾ” ਅਤੇ “ਜੁੜਨਾ” ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ‘ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ’ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਅੱਜ ਵੀ, ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਾਤਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਵੰਡ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਖੜੋਤ ਵਜੋਂ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖੜੋਤ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗੋਧਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਵੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਊਂਗਾ।
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ
[ਬਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ] ਮਾਰਚ 1964
ਜਾਗੋ ਨੀ ਕੂੰਬਲੋ ਸੂਰਜ ਵੇਖੋ ਪੌਣਾਂ ਨਵੇਲੀਆਂ ਛੋਹ,
ਪੰਖੀ ਦੇ ਪਰ ਨੂੰ ਵਾਵਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਹੀ ਦੇਸਾਂ ਚੋਂ ਹੋ।
ਕੌਣ ਨੀ ਦੇਸ ਓਸ ਵਿਚ ਆਇਆ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਚੁੰਮਿਆ ਜੋ ?
ਕਲੀਓ ਨ ਦੇਸ ਬੇਗਾਨੇ ਕਰਿਓ ਫ਼ਜਰਾਂ ਨਾ' ਐਨਾ ਮੋਹ।
ਉੱਚਿਆਂ 'ਸਮਾਨਾਂ 'ਚੋਂ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਟੁੱਟਣਾ ਸਿਤਾਰੇ ਦਾ ਰੋਹ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਬਾਤ ਜੋ ਵਿਸਰੀ ਕਹਿਰਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਉਹ।
ਖੈਰ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਵੰਡ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਅੰਤ ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਗੀਤ ਕਿਆ ਕਮਾਲ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦਰਦ ਦਾ ਮਰ੍ਹਮ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। @diljitdosanjh
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
2 weeks ago (edited) | [YT] | 34
View 6 replies
Adbi Baithak
Unscripted | Most Explained
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅੱਜ?
ਮਾਨ, ਬਾਦਲ, 1984 ਅਤੇ 2027
Baba Harnam Singh Khalsa,ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਮਹਿਤਾ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ Adbi Baithak
https://youtu.be/0qTnyTC_lwo?si=oeh6j...
2 weeks ago | [YT] | 1
View 0 replies
Load more