Adbi Baithak
Adbi Baithak by Harpreet Singh Kahlon
Adbi Baithak is a platform for long-form conversations on Punjab, Sikh history, politics, society and culture.
Hosted by journalist Harpreet Singh Kahlon, this channel brings meaningful discussions with intellectuals, writers, activists, scholars and political voices.
From Punjab politics to Sikh thought, from literature to contemporary issues — Adbi Baithak explores ideas that shape society.
ਸਹਿਜ ਸੰਵਾਦ ਸੰਗਤ = ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
Punjab’s Long Form Intellectual Conversations
[SUBSCRIBE] for meaningful discussions on Punjab, Sikh history and society.
New conversations every week 🙏🏼
Adbi Baithak
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਜਿਉਂਦੀ ਅਤੇ ਜਾਗਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਫਲਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫਲਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਜਾਂ ਧਰਨਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢੰਗ ਹੈ।
ਮੰਗਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼
ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ
ਇੱਕ ਜਿਉਂਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਬੰਦ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰੀਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਤਬਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੰਦ ਪ੍ਰਤੀ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਉਨਾਂ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦ ਦੌਰਾਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਹੋਈ।
ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਰੀਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਬੰਦ ਦੀ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਗੁੱਸਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਰਥਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਹੋਣ ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਹੱਕ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕੀ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਏ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਅੱਜ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੌਖਿਆਂ ਗਲਤ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਨਿਆਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਡੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ?
ਸਵਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਹੱਕ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਜਿਸ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਜਣ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣੇ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਕੀ ਹੈ?
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਵੀ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਅਸਾਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਰਾਜ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੱਲ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਸਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਗਲਤ ਦੇ ਦੋ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਅਸਲ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦਾ ਢੰਗ !
ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦੋਲਨ ਲੰਮਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ-ਲੇਨ ਸੜਕ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੂਰੀ ਸੜਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੇਨ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਚਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਜਾਂ ਆਮ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਪਣੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਇਆ।
ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਕੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਬੱਧ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਰਣਨੀਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਵੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਵੇ, ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਮੀਡੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਧਾਰ ਕਾਇਮ ਰਹੇ?
ਇਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਸਲ ਚੈਲੰਜ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ।
ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਲੋਕਾਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰੇ।
ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸੜਕ ਬੰਦ ਰਹੀ। ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੜਕ ’ਤੇ ਉਤਰੇ ਹਾਂ।
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
3 hours ago | [YT] | 5
View 0 replies
Adbi Baithak
ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ? ਕੀ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ?
ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਬਾਤਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀਬੀ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਤਾਂ, ਲੋਕ-ਬੋਲੀ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਯਾਦ, ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਡੇ ਲੋਕ-ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
https://youtu.be/po3KgHvlRYE?si=EY4AR...
2 days ago | [YT] | 10
View 0 replies
Adbi Baithak
ਬ੍ਰੇਨ ਸਟਰੋਕ, ਪੈਰਾਲਾਈਸਿਸ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੋ।
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ।
https://youtu.be/5giKYQGTCJk?si=sno9f...
1 week ago | [YT] | 8
View 0 replies
Adbi Baithak
ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਫ਼ੋਨ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਵਾ
https://youtu.be/rQXOpsIvT_Q?si=Mo2Hq...
1 week ago | [YT] | 2
View 0 replies
Adbi Baithak
ਭੁਜੰਗੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਘੜਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ,ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਾਇਦਾ ‘ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ’ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸੰਧਿਆ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪੱਟੀ ਦੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਪਰ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਪੋਟਲੀ ਰੁੱਤਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂਮਾਹ, ਰੰਗ, ਤਿਉਹਾਰ, ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੱਕ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਬਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਹਤਲ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਵੇ।
ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਜਾਵੇ ਆਪਣੀ ਨਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੰਭਲੇ ਮਾਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣਸਰ ਸਾਹਿਬ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਫੜ੍ਹ 'ੳ' ਵਾਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਹਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਮਾਰਫਤ ਉਹ ਸੋਚਦਾ,ਸੁਫ਼ਨੇ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਣੀ ਤੇ ਮਸ (ਸਿਆਹੀ) ਜਲ ਪਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਗੁਰੁ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਗੁਣੀ ਕਵੀਂਦਰ ਗਿਆਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ।
ਇੱਥੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗੇਗੀ।
ਇਹ ਥਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਗੁਰੁ ਕੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ,
ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਉਡੀਕਦੀ ਬਹੁੜੇਗਾ ਲੱਜਪਾਲ॥
ਸੰਗਤਾਂ ਸਰ ਨਿਵਾਂਦੀਆਂ,ਪੈਂਤੀ ਰੱਬ ਸਰੂਪ,
ਚਾਨਣ ਚਸ਼ਮੇ ਫੁੱਟ ਰਹੇ,ਅੱਖਰ ਅਰਥ ਅਨੂਪ॥
ਕੋਠਾ ਗੁਰੁ ਕਾ ਪਿੰਡ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗਿਆਨੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ- ਇਤਿਹਾਸ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ’ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਪੁਰਾਤਣ ‘ਚ ਬਹੁਤ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਮਾਰਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਮੂਹ ‘ਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਬੁੰਗੇ ਸਨ।ਇਹ ਬੁੰਗਾ ਕਟੂ,ਬੁੰਗਾ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ‘ਬੁੰਗਾ ਲਿਖਾਰੀਆਂ’ ਸੀ।
ਇਹ ਬੁੰਗਾ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਇਸ ਬੁੰਗੇ ‘ਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਢੰਗ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣਾ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਊੜਾ – ਮੋਰਨੀ ਦੇ ਆਂਡੇ ਵਰਗਾ
ਐੜਾ – ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੜਿਆਲੇ ਵਰਗਾ
ਈੜੀ – ਇੱਲ ਦੇ ਪਹੁੰਚੇ ਵਰਗੀ
ਹਾਹਾ – ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਵਰਗਾ
ਕੱਕਾ – ਮਮੋਲੇ ਦੀ ਅੱਖ ਵਰਗਾ
ਕੈਸਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਸੀ ਬੱਚਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ਕੇ ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਠੇਠ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਭੁਜੰਗੀ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬੀ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸੰਜੀਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
78144-18894 👈 ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਸ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਮੰਗਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
2 weeks ago | [YT] | 35
View 4 replies
Adbi Baithak
The Folk Era: ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ
ਕੁਝ ਗੀਤ ਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਧੂੜ ਉਡਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸੇ ਜੱਗੇ, ਕਿਸੇ ਦੁੱਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
The Folk Era ਉਸੇ ਯਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਇਸ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਠਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਵਾ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜੋਗੀਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕੀਲ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਲਾ ਸਿੱਖਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਲਿਖਤ, ਸੰਗੀਤ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
ਸਭ ਇੱਕੋ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੰਬੂਰੇ ਦੀ ਤਾਰ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦੀ।
ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਕਿੱਸੇ ਕਦੇ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਕਰੂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਟਾਪ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ।
ਮੰਗਲ ਹਠੂਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਇੰਨਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਆਪ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਕਮਲ ਹੀਰ ਦਾ ਗੀਤ ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਗੀਤ ਹੈ ਨਾ ਬਾਈ ਨਾ
ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬੁੱਢੇ ਗਵੱਈਏ ਦੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਜੱਗਾ, ਸੁੱਚਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਓਨਾ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਲੌਂਗ ਗਵਾਚਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਗੜਿਆ ਵੀ।
ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਪੈੜ ਲਿਖੀ ਲਹਿੰਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਚਾਲ ਲਿਖ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਇਸ ਅਮਾਨਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਲੌਂ ਗਵਾਚਾ ਤੋਂ ਲੌਂਗ ਲੱਭ ਗਿਆ ਦੋਵੇਂ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਲਿਖੇ।ਮਾਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਲੌਂਗ ਅੱਧੇ ਤੋਲੇ ਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਸੁਨਿਆਰਾ ਮਿਲਿਆ ਕਹਿੰਦਾ ਮਾਨ ਸਾਹਬ ਅੱਧੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨੌਂ ਲੌਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ? ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਜਿਵੇਂ ਪਰੋਂਦੇ ਗਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ
ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਉਹ ਬਾਵਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਉਡੀਕ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਉਸ ਬੀਬੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਜੋ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਰਾਹ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਾਹ ਦਾ ਗੀਤ ਬਾਵਾ !
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਘਰਦੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਆਵਾਜ਼ ਚਿਤਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਗਾਇਆ। ਆਲਮ ਲੌਹਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਦਿੱਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹੀ ਲੋਕ-ਗਾਇਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਵੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
The Folk Era ਸੁਣਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਹਿਸਾਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੇਕ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਫਿਰ ਤੋਂ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਐਲਬਮ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਤੜਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਾਕੀ ਹੈ !
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
@RanjitBawa
2 weeks ago | [YT] | 12
View 2 replies
Adbi Baithak
ਕੀ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਹੁਣ ਇੱਕ-ਅੱਧ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ? ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੀਕ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਨਕਲ ਮਾਫੀਆ, ਭਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲਾਂ ’ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
https://youtu.be/jaZhKxCst9Q?si=Cje3H...
2 weeks ago | [YT] | 3
View 0 replies
Adbi Baithak
Daily Lifestyle Crisis
ਸਰਵਾਈਕਲ • ਗੋਡੇ • ਦਿਮਾਗ — ਕੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ?
Dr. Supreet Bindra
Head of Physiotherapy Department
Sri Guru Granth Sahib World University Fatehgarh Sahib
https://youtu.be/BxyJ2Xotz8E?si=MFx3A...
2 weeks ago | [YT] | 5
View 0 replies
Adbi Baithak
E 20 Debate: ਤੇਲ ਦੀ ਧਾਰ ਫਸੀ ਸਰਕਾਰ
ਕੀ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ ?
https://youtu.be/vE-1jrqKhRo?si=QV2u9...
3 weeks ago | [YT] | 6
View 0 replies
Adbi Baithak
ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੌਲਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਹੈ। ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਚਾਹੇ Interstellar ਹੋਵੇ, Inception, Dunkirk ਜਾਂ Oppenheimer
ਹਰ ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਜੰਗ ਉੱਤੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੈਅਸ਼ੁਦਾ ਖਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ !
ਪਰ Dunkirk ਇਸ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦੇ ਉੱਤੇ ਥੋਪੀ ਗਈ ਜੰਗ ਦੀ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ, ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਕਰੂਰ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਪਰ ਮੰਡਰਾਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਸਹਿਮ, ਡਿੱਗਦੇ ਬੰਬਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਨੂੰ ਨੌਲਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਿਵੇਂ ਨਵੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Dunkirk ਜੰਗ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੌਲਨ ਹੀ ਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Oppenheimer ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਮੰਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀਰੋਸ਼ਿਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ।
ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਬੋਝ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ?
ਨੌਲਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ, ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੇਚੈਨੀ ਸਿਰਜੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੌਲਨ ਦੀਆਂ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਸ ਲਈ ਪਸੰਦ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਉਜਾੜ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਕੀ ਗੁਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਖ਼ਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ?
ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਬ ਦੇ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਹੋਮਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ Iliad ਅਤੇ Odyssey ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। Iliad ’ਤੇ ਬਰੈਡ ਪਿੱਟ ਦੀ Troy ਬਣੀ ਸੀ ਅਤੇ Odyssey ’ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੌਲਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਘੁੱਦਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਗੱਲ ਨਿਕਲੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਦੂਜੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੇਲੇ ਹੱਸਣਾ,
ਗ਼ਮ ਵੇਲੇ ਰੋਣਾ ਅਤੇ
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ
ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬੰਦੇ ਦਾ !
ਜੋ ਗੱਲ ਅੱਜ ਤੋਂ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਮਰ Odyssey ਰਾਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਓਲੋ ਕੋਏਲੋ ਨੇ The Alchemist ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
The Alchemist ਇੱਕ ਚਰਵਾਹੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਬੰਦੇ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਹਦੀ ਭਟਕਣ ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਉਹ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਕਾਬਲ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
Odyssey ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੰਗਜੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਟਰੋਜਨ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ Odysseus ਆਪਣੇ ਰਾਜ Ithaca ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘਰ ਤੱਕ ਦਾ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੰਕਾਰ,ਡਰ,ਮੋਹ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਘਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਟਾਫਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਦਾ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ Odysseus ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਹਰ ਲਾਲਚ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੈ।
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਬੇਸੁੱਧ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ, Calypso ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ Circe ਦਾ ਜਾਦੂ !
ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦੈਂਤ ਨਹੀਂ ਹਰਾਉਂਦੇ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਡਰ, ਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੌਲਨ ਨੇ Odyssey ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਕਾਵਿਕ ਸਿਨੇਮਾਈ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਉਸਦੀ ਗਤੀ, ਸਾਊਂਡ ਦਾ ਅਸਰ, ਸੰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ !
ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਚਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਧੇ ਦਿਲ ਤੱਕ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵੱਡੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕੋ ਢਾਂਚੇ ’ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। Odysseus ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵਾਂ ਬੰਦਾ ਬਣ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੀਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੁਸੀਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਬ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ-
ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ
ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ।
Iliad ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
Odyssey ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਬਚਦਾ ਹੈ?
ਇਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-
The Iliad ਬੰਦੇ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ The Odyssey ਬੰਦੇ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਆਤਮ ਖੋਜ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
3 weeks ago | [YT] | 32
View 1 reply
Load more