Adbi Baithak
Adbi Baithak (ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ) is Harpreet Kahlon's digital diary as a journalist. This is a journey of civilization, a journey through the colors of language, history, politics and life, documenting it. This is a caravan. This is his Baithak where there is easy conversation and company. You are all welcome in this Baithak by Harpreet Singh Kahlon.
Adbi Baithak
ਘੁੱਦਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬੱਸ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰ ਪਵੋ।
ਤੁਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਰਥ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਤੁਰਨਾ ਹੈ।
ਘੁੰਮੱਕੜ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਨਾ ਦਾ ਘਰੇ ਬੈਠੇ ਹੀ ਸੁਰਤਿ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਕਨਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਖੜੋਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਅਟਕ ਹੀ ਜਾਣਾ। ਸਫ਼ਰ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰ ਸੁਰਤਿ ਕਿਤੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਂਡਾ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਗਰੀਬ ਘਰ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ - ਫਿਓਨਾ ਮੁਤੇਸੀ
ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਤੁਸੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਇਹ ਖਾਸ ਨਹੀਂ,ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਇਹ ਖਾਸ ਹੈ।ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਬੰਧ ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀ ਪਹੁੰਚਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਸਫ਼ਰ ਬੰਦਾ ਕਲਾ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਘੁੱਦਾ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹਿਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕਲ ਸਾਧਨ ਨਾਲੋਂ ਟਰੱਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਬਹੁਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕਮਿਕ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਅਗੰਮੀ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੂਰਨੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਨ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੈਠਕ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬੈਠਕ ਸਹਿਜ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਹਿਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਭਰਿਆ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਘੁੱਦਾ ਸਿੰਘ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਊਰਜਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਪਾਂਧੀਆਂ ਨਾਲ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਕਰਨਾ ਸੁਖਨ ਪਲ ਹਨ।
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
https://youtu.be/efZRz9Wfsmg?si=7Glhd...
1 week ago | [YT] | 93
View 1 reply
Adbi Baithak
ਘੁੱਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਈਕਲ ਨਾਮਾ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
https://youtu.be/efZRz9Wfsmg?si=7Glhd...
1 week ago | [YT] | 10
View 0 replies
Adbi Baithak
ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਹੋ || ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਝਨਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਜਿਸ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਬੰਦਾ ਬੰਦਾ ਨਾ ਹੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਅੰਦਰ ਵਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਸੋਚ ਹੈ।ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉਸੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਮਾਰਫਤ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ‘ਚ ਸੂਫੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।
ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ‘ਤਹਿਕੀਕਾਤ-ਏ-ਚਿਸ਼ਤੀਆ’ ‘ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੀਲੇ ਗੁੰਬਦ ਕੋਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਚੁੱਕੇ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭੀੜ ‘ਚ ਕਾਫੀ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਅਲੀ ਮਲਿਕ ਕਾਬੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਬੇਧੜਕ,ਬੇਖੌਫ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰੀ।ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸਨ।ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ ਤਖ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਮੰਗੇ…
ਸੂਫ਼ੀ ਵੀ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਗਾਇਆ।ਨਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਸੀ,ਨਾ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ।ਜੇ ਲਾਲਸਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਘੁੰਗਟ ਚੱਕ ਹੁਣ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਗਾਣ ਕਿਉਂ ਗਾਉਂਦੇ ?
ਸੂਫ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ੱਰੀਅਤ ਖਿਲਾਫ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾਨ ਦਿੱਤੀ।
ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਥਨ ਹੈ-ਕੁਨ ਫਾਹੇ ਕੁਨ।
ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦਿਲ ‘ਚ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ੁਬਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਓਹਲਾ ਨਹੀਂ।ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦਰਮਿਆਨ ਛਿਣ ਭੰਗਰੀ ਜਹੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ,ਬੱਸ ਸੋਚਿਆ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਈਅਦ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ‘ਤਖ਼ਤ ਲਾਹੌਰ’ ਅੰਦਰ ਬੜੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਨਾਟਕ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਕੇ ਵੀ ਦੁੱਲੇ ਦੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਆਮ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ‘ਚ ਇਹੋ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਦੁੱਲਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੋਚ ਹੈ।ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ‘ਚ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਚ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕੋ ਮਦਰਸੇ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਕਿੰਨਾ ਕਮਾਲ ਸੰਜੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਮਦਰਸੇ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।ਇੱਕ ਕਲਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ੁਰਮ-ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗਿਆ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ,ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਮਿੱਟੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ੰਦ ਦੁੱਲੇ ਵਾਂਗੂ ਖਰਾ ਹੋਵੇ।ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋਗਲਾਪਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੀ ਦੁਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅਧਾਰ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ,ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ‘ਚ ਇਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲ ਸਕੇ।ਸਾਡਾ ਹੰਭਲਾ ਇਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਵੀ ਇਤਫਾਕ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੈਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਕਬਿਰਸਤਾਨ ‘ਚ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਹੈ।ਉਸੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ ਸਮਾਧ ਹੈ।ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਡਾ.ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੀ ਤੰਦ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ।ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਹੋਵੇ।ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਦਾ ਜੋ ਰੰਗ ਹੈ,ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਉਸੇ ਸੂਫੀਅਤ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹਨ।
ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਹ ਸੋਚ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਲੜਾਈ ਅੱਜ ਦੀ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਗੀਆਂ।ਸੂਫ਼ੀ ਵੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ‘ਚ ਜੋ ਗਾਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਦੁਲ੍ਹੇ ਭੱਟੀ ਅਤੇ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਉਰਫ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਗਾਇਕੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਕੀ ਇਹ ਗੀਤ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਗਾਏ ਜਾਣਗੇ ? ਜੋ ਗਾਏ ਜਾਣਗੇ ਉਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣਨਗੇ।ਪੰਜਾਬ ‘ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ’ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਰਡਰ ਨੀ ਟੱਪਦਾ ਚਿੱਟਾ ਕੀ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ?
ਅਜਿਹਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਡੱਟਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਣ ਸੀ ਕਿ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਇਹੋ ਫਰਕ ਹੈ।ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ‘ਤੇ ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਇਨ,ਮਰਨ ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅੱਗੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਇਕ,ਅਜਿਹੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹੋ।ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਚ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੈ।ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਵੀ ਮਨਾਇਓ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ।
ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਰਾਜਪੂਤ ਹਿੰਦੂ ਸਨ।ਜਾਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਨਬੇ ‘ਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ।ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰਦੇ ਤਰਾਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਇਆ।ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੋਤ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸਫਰ ਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਬਠਿੰਡਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਵਕਤੀ ਸੀ।ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਚਨਾਬ-ਰਾਵੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਾਂਦਲ ਭੱਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।ਦੁਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਬਾਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮੁਗਲੀਆ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾਬਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ‘ਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਦਰਅਸਲ ਬਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਰਾਅ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਰਾਏ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਕਰ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰ ‘ਚ ਵੱਸਿਆ ਅਜਿਹਾ ਕਬੀਲਾ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲੋਂ ਬਾਗੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ।ਮੁਗਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੁਰੀਲਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਢਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਇਹ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਖੁਨ ‘ਚ ਹੀ ਵੰਗਾਰ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਰਾਅ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।ਠੀਕ ਉਂਵੇ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਹੁਣਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਵੀ ਰਾਜਪੂਤਾਣਾ ਹੈ।ਰਾਅ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ‘ਚ ਇਹਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਮ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈਮਲ ਤੇ ਫੱਤਾ ਸੀ।ਰਾਅਵਾਂ ਦੇ ਬੁਜ਼ਰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀ ਜੈਮਲ ਫੱਤੇ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਸਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ‘ਚ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖੇ ਗੁਰੁ ਸਾਹਬ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ‘ਚ ਆਏ।ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੁ ਸਾਹਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ‘ਚ ਆਏ ਹਨ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਸੱਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਪਰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ‘ਚ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਰਾਜਪੂਤ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ! ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਹੋ।ਸੋ ਇੰਝ ਰਾਜ+ਪੂਤ ਤੋਂ ਰਾਜ + ਸਿੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸਫਰ ਰਾਏ ਸਿੱਖ ਜਾ ਰਾਅ ਸਿੱਖਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਭੱਟੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਹਾਣੋ ਹਾਣੀ ਸਨ।ਸਲੀਮ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ‘ਚ ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਆਇਆ ਗਿਆ।ਉਹ ਔਰਤ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਾਂ ਲੱਧੀ ਸੀ।ਜਿੰਨ੍ਹੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਇਆ।ਪਰ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖ਼ੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਜ਼ੀ ਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ‘ਅਕਬਰ’ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ‘ਚ ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਸਾਜ਼ੀ ਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਜ਼ੀ ਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਅਕਬਰ ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ।
ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਸਭ ਮਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਹੈ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਉਰਫ ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਭੱਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਇੱਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹੇ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ।
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ੋਜ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਬੱਸ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਸੂਫੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ,ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਕੋਟਿਨ ਕੋਟਿ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਸਿਰਫ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੂਫੀ ਕਲਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭੇਦ ਹਨ।ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ,ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਰਫਤ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜਿਊਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਵੀ ਹੈ।ਰਾਬਿਨ ਹੁੱਡ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਰਾਜਪੂਤ ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਹੈ,ਉਸ ‘ਚ ਇਸਲਾਮ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁੱਤ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੈ ਹੀ-ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਇਹ ਗੀਤ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰਹੇ।
ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਹੋ !
ਤੇਰਾ ਕੋਣ ਵਿਚਾਰਾ ਹੋ !
ਦੁੱਲ੍ਹਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋ !
ਦੁੱਲ੍ਹੇ ਧੀ ਵਿਆਹੀ ਹੋ !
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
1 week ago | [YT] | 41
View 10 replies
Adbi Baithak
ਇਨ ਪੁਤਰਨ ਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਵਾਰ ਦੀਏ ਸੁਤ ਚਾਰ
ਚਾਰ ਮੂਏ ਤੋ ਕਯਾ ਭਇਆ ਜੀਵਤ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ
~ ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਯੋਗੀ, ਸ਼ਹੀਦਾਨੇ ਵਫ਼ਾ
ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਜ਼ਰਾ
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਬਾਰਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਸੁਨੇਹੇ ਹੀ ਤਾਂ ਨੇ।ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਇਹ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀ ਤਾਂ ਮੁੱਢੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ –
ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ ॥
ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ ॥
ਇਹ ਸੰਗਤ ਜੋ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਾਬੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਨ।
ਅਗੰਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ,
ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ
ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ
ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ
ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਟਵਾਉਣ ਵਾਲੇ
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦੇ ਲਾਲ
ਨਿੱਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼
ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਰਜ਼ੰਦ
ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤਿ ਦੀ ਸਰਦੀ ‘ਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੈ।ਇਹ ਨਿੱਘ ਡੁੱਲੇ ਲਹੂਆਂ ਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਜਬਰ ਖਿਲਾਫ ਡਟੇ।ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਗਊ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਧੀਆ।ਫਿਰ ਦਗਾ ਕਮਾਇਆ।
ਧਰਮੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ‘ਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਦੇ ਬੜੇ ਧਰਮੀ ਨੇ। ਪਰ ਮੁਗਲੀਆ ਫੌਜ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਧਰਮੀ ਨਾ ਨਿਕਲੇ।
ਕੀ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਕਸਮਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ,ਰਸੌਈਆ ਗੰਗੂ ਬਾਹਮਣ ਲਾਲਚੀ ਨਿਕਲਿਆ,ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਵਹਿਸ਼ੀ ਨਿਕਲੇ
ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਅਖੀਰ ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਬਖਸ਼ੀਆ ਨਿਹੰਗ ਖਾਨ ਪਠਾਨ ਨੂੰ,
ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ‘ਤੇ ਉਕਰੇ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਬਾਬਾ ਕੁੰਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ,
ਮਾਤਾ ਲਛਮੀ ਬਾਹਮਣੀ,
ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਮਹਿਰਾ,
ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ,
ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ,
ਗਨੀ ਖਾਨ ਨਬੀ ਖਾਨ
ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ
ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਂਦੀ,ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ,ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਈ ਇਹ ਸੰਗਤ ਧਰਮ ਦੇ ਇਸੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ
ਏਥੇ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਸੂਬਿਆ
ਵਰਤਣਗੇ ਦੇਗ ਕੜਾਹ
ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਰਹਿਣੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ
ਜਿੰਨਾਂ ਧੁਰੋਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਚਾਅ
ਇਹ ਨੂਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਣੇ ਜੱਗ ਤੋਂ
ਰਿਹਾਂ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਾ
- ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਉਂਕੇ
ਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਪੰਥ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਹੁਣਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਵਹੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਚਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।1888 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਆਸ਼ਰਮ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।1923 ‘ਚ ਛਪੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਹਿੰਦ ਮਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨੀਹਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਨੀਹਾਂ ‘ਚ ਚਿਣੇ।ਸਰਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਉਸਾਰੀਆ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਿੰਝ ਲਈ ਹੈ ਇਹ ਸਾਖੀਆਂ ਹੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਨੇ
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਤੋੜਕੇ ਆਉਂਦੇ।ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਸਿੱਖ ਕੁਝ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆਕੇ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ।
1837 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਨਾਰਥ ਵੈਸਟਰਨ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।
ਜੜ੍ਹ ਸਰੰਦ ਕੀ ਪੁਟੀ ਜੈਹੈ। ਈਟ ਜਾਇ ਸਤਲੁਜ ਮੈ ਪੈਹੈ
ਯਹ ਗੁਰ ਬਚਨ ਸਾਚ ਸਭ ਭਯੋ।ਔਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨੋ ਇਕ ਨਯੋ
ਸਾਲ ਉਨੀਸੈ ਚੌਬੀ ਮਾਹੀ। ਚਲੀ ਰੇਲ ਗਾਡੀ ਜਬ ਯਾਹੀ
ਸ੍ਰੀ ਮਹੇਂਦਰ ਮ੍ਰਿਗੇਸ ਪਟਲੇਸੈ।ਪਟਵਾਰੀ ਸਰਹੰਦ ਵਿਸੈਸੈ
ਅਗ੍ਰੇਜਨ ਕੋ ਠੇਕੇ ਦਈ। ਈਟੈ ਪਾਰ ਸਤਲੁਜੈ ਗਈ
ਯਾ ਬਿਧਿ ਜਯੋਂ ਤਯੋਂ ਕਰੁ ਗੁਰੁ ਬੈਨਾ। ਭਏ ਸੱਤ ਹਮ ਨਿਰਖੇ ਨੈਨਾ
ਭਚਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਪੰਥ ਕਮਾਏ । ਜੜ੍ਹ ਸਰੰਦ ਕੀ ਦਈ ਗਵਾਏ
- ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਕੋਤਵਾਲੀ ਮੋਰਿੰਡਿਓ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਚਾਅ ਉਸ ਦਿਨ ਵੇਖਦਿਆਂ ਬਣਿਆਂ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਰੌਸ਼ਨ ਜਲਾਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਿੰਜਿਆ ਹੁਸਨ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੰਜਵੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਨੋਵੇਂ ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਜੋਤ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ।
ਬੁਨਿਆਦ ਇਹੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਦਾਨ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।
ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ
ਸੰਮਤ 1762 ਮੇਂ ਨੌਂ ਬਰਸ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਮੇਂ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਔਰ ਸਾਤ ਬਰਸ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਮੇਂ ਫਤਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੂਬੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰਵਾਏ।
॥ ਪੋਹ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟੇ ॥
ਤੀਨ ਕੋ ਮੰਗਲਵਾਰ,ਸਵਾ ਪਹਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਕਿਲੇ ਕੀ ਨੀਂਵ ਮੇਂ ਚਿਣਾਏ। ਉਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਗੜ੍ਹ ਬਣਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਸਮੇਂ ਮੇਂ ਹੀ ਬੰਦੇ ਕੇ ਹਾਥ ਸੇ ਯੇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਐਸਾ ਉਜੜਾ ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਪ੍ਰਯੰਤ ਬੈਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ।
ਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੋਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਹੁਕਮ ਐਸਾ ਪੂਰਾ ਕੀਆ।ਸਤਲੁਜ ਛੋਡ ਮੁਲਤਾਨ ਤਕ ਰੇਲ ਮੇਂ ਇਸ ਕੀ ਈਂਟ ਪਹੁੰਚਾਈ।
ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ 'ਗੁਰੁਮਾਰੀ ਸਰਹਿੰਦ' ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਇਹ ਨਾਉਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ ਜਦ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਉਸ ਥਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰੇ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬਾਲ ਝੁੱਕ ਕੇ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਈਨ ਮਨਵਾ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖਨ ਸੁਨੇਹੇ ਘੱਲਾਂਗੇ। ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੋ।
ਜਵਾਬ ਸੀ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ
ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ 11 ਪੋਹ ਦੀ ਰਾਤ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਖਾਧਿਆ ਭੁੰਜੇ ਨੰਗੇ ਫਰਸ਼ ‘ਤੇ ਹੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸ਼ੀਤ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟੀ
ਸ਼ਹਿਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਕੰਧ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ 8 ਬੁਰਜ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 7 ਬੁਰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।ਭਾਈ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅੱਠਵਾਂ ਬੁਰਜ ਨਹੀਂ ਢਾਹਿਆ ਸੀ।ਇਹ ਬੁਰਜ 140 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਸੀ ਤੇ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵੇਲੇ ਸਰਹਿੰਦ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਇਹ ਬੁਰਜ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।1944 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਠੰਢਾ ਬੁਰਜ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਬਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲਿਆਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮ ਜਾਗੀਰਾਂ ਲਿਖੀਆਂ
ਇੱਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ‘ਚ ਇਕ ਬੀਬੀ ਸੀ ਸੁਹਾਗੋ।ਉਹਦੀ ਧੀ ਸੀ ਭਾਗੋ।ਭਾਗੋ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹਦਾ ਡੋਲਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਨਿਕਾਹ ਕੀਤਾ।ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ੈਨਬੁਨਿਸਾ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਉਹਨੂੰ ਬੇਗ਼ਮ ਜ਼ੈਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।ਜ਼ੈਨਾ ਨੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਬੀਬੀ ਜ਼ੈਨਾ ਦਾ ਲਗਾਅ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀ ਜ਼ੈਨਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਤਰਲੇ ਮਾਰੇ ਸਨ।ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਬੀ ਜ਼ੈਨਾ ਨੇ ਇਸ ਕਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰਦਿਆਂ ਆਤਮ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1902 ਈਸਵੀ ‘ਚ ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ ‘ਚ ਜ਼ੈਨਾ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਲਿਖਿਆ।
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਦੀਵਾਨ ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਨਾ ਜਾਣੋ ਇਹ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਲੜਾਕੇ ਨੇ।ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੱਚੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਨੇ
ਤਿੰਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।ਇਕ ਵਿਚ ਨਿਰੇ ਖਿਡੋਣੇ ਹੋਣ,ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਮਿਠਆਈਆਂ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਿਚ ਸ਼ਸ਼ਤਰ। ਸਾਖੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਨਾ ਖਿਡੋਣਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਨਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਵੱਲ,ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਧਾ ਕੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਏ
ਧੰਨ ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
- ਦ੍ਰਿਸ਼
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਹੁੰਮਦ ਲਤੀਫ ਮੁਤਾਬਕ
ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਹਿ ਗਨੀ, ਬੋਲਯੋ ਸੀਸ ਹਿਲਾਇ
ਹਮ ਮਾਰੈਂ ਸ਼ੀਰ ਖੋਰਿਆਂ, ਜਗ ਮੈਂ ਔਜਸ ਆਇ
ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਿਲਾਫ ਲੜੇ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ‘ਚ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲਵੋ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਦਲਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲਵਾਂਗਾ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਲਵਾਂ ?
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਹੈ
ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨੂਰਾ ਮਾਹੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਿਆ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਖੜ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ‘ਚ ਕਿਰਪਾਨ ਭੇਜੀ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ 1944 ‘ਚ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ। ਨਵਾਬ ਅਹਿਮਦ ਅਲ਼ੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੇਵਾ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਕੇ ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਮੁਹੱਰਮ ਹੈ ਸੋ ਸਾਡਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ‘ਚ ਰੁੱਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨਵਾਬ ਅਹਿਮਦ ਅਲ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰੀ ਨਵਾਬ ਇਫਤਿਖਾਰ ਖਾਨ ਨੇ 1947 ਵੰਡ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਗੋਹਟਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਿੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਝੰਬੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਸਵਾ ਪਹਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਕਾਮ ਐਸੇ ਭਯੋ ਹੈ
ਸਰੰਦ ਫਿਟਮੂਹੀ ਮੈਂ ਮਲੇਛੋਂ ਚਾਕ ਕਰਿ ਹਿਯੋ
- ਗੁਰਪ੍ਰਣਾਲੀ – ਕਵਿ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ
~ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਹਵਾਲੇ :-
ਚਰਣੁ ਚਲਹੁ ਮਾਰਗਿ ਗੋਬਿੰਦ - ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਥੀ
ਪੋਹ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ - ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਖਜੂਰਲਾ
ਇਲਾਹੀ ਨਦਰਿ ਦੇ ਪੈਂਡੇ - ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ
ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖਾਲਸਾ - ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ - ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ
ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ - ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਹਲਵਾਈ - ਭੱਕਰ ਸਿੰਘ
ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 month ago | [YT] | 15
View 0 replies
Adbi Baithak
ਘਰ ਘਰ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੋਵੇ
ਪੋਹ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਦਿਆਂ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮਿ ਦੇ ਅਗੰਮੀ ਪੂਰਨੇ ਸਿਖਾਏ ਹਨ।
ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਤਵਾਰੀਖੀ ਹੁਸਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਇਸੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਰਵਾਇਤ ਅਤੇ ਤਸ਼ਬੀਹ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
youtu.be/f8vKh-wsS_w…
1 month ago | [YT] | 11
View 0 replies
Adbi Baithak
ਸ਼ਮੀਲ ਨਾਲ ਬੈਠਕ
https://youtu.be/LCzZdgPWAPA?si=cIVj4...
1 month ago | [YT] | 6
View 0 replies
Adbi Baithak
ਪਿੰਡ ਧੂਲਕੋਟ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕਾਲਾ ਸੋਡੀ) ਨਿਰੋਲ ਸੇਵਾ ਆਰਗਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ 64 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ 13000 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਕੰਠ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਸ ਉਸਾਰੂ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
https://youtu.be/8jD06oZgmh0?si=5yLXu...
1 month ago | [YT] | 16
View 0 replies
Adbi Baithak
ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰੋ (ਡਾ) ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ,ਪ੍ਰਚਾਰ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ
🔹 ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ
🔹 ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਾਕਪਟਨ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਢਾਕਾ ਤੱਕ
🔹 ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
🔹 ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼
🔹 ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ
🔹ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰੂਪੀ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਾਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ।
https://youtu.be/dXi24cQD8vs?si=CwdDy...
1 month ago | [YT] | 7
View 0 replies
Adbi Baithak
ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਮੌਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਮ ਸਦਾ ਹੌਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਗੜਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਮੌਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਵੀ ਕਰੋ।
https://youtu.be/tsQJWNHqdDM?si=4p5js...
1 month ago | [YT] | 12
View 0 replies
Adbi Baithak
ਐਤਵਾਰ | ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਝਾਰਖੰਡ ਅਸਾਮ ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਕੜੀ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਰਾਹਵਾਂ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਬਿਹਾਰ ਅਸਾਮ ਬੰਗਾਲ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਫਿਰ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ,ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ,1947 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1984 ਤੱਕ ਕਈ ਠੰਢੇ ਤੱਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਸੀ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਅਦਬੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣੋ।
https://youtu.be/7ZA8XM0SoBI?si=NIoQr...
2 months ago | [YT] | 6
View 0 replies
Load more